જ્યોર્જ ઓર્વેલના બિન-કાલ્પનિક નિબંધ, As I Please (1944-45) : Part IIIના આંશિક અનુવાદ, મારી દૃષ્ટિએ (૧૯૪૪ - ૪૫) : ભાગ ૩ - જ્યોર્જ ઑર્વેલ [૨] થી આગળ
ટ્રિબ્યુન
૧૮ ઓગસ્ટ, ૧૯૪૪
લંડન સ્ક્વૅરની આસપાસની રેલિંગ પરની મારી ટિપ્પણીના સંદર્ભમાં, એક સંવાદદાતા લખે છે: ‘શું તમે જે સ્ક્વૅરનો ઉલ્લેખ કરો છો તે જાહેર મિલક્તો કે ખાનગી? જો ખાનગી હોય, તો હું સૂચન કરું છું કે તમારી ટિપ્પણીઓ ચોખ્ખેચોખું ચોરી જ સૂચવે છે અને તેને ચોરી તરીકે જ વર્ગીકૃત કરવી જોઈએ.’
જો ઇંગ્લેન્ડની જમીન ઇંગ્લેન્ડના લોકોને પાછી આપવી એ ચોરી છે, તો હું તેને ચોરી કહેવા માટે બહુ ખુશ છું. ખાનગી મિલકતનો બચાવ કરવાના તેમના ઉત્સાહમાં, મારા સંવાદદાતા જમીનના કહેવાતા માલિકોએ તેનો કેવી રીતે કબજો કરી લીધો હતો તે ધ્યાનમાં નથી લેતા. એ લોકોએ પહેલાં તો બળજબરીથી જમીનો કબજે કરી, પછી તેમને હક-દાવાના દસ્તાવેજો પૂરા પાડવા માટે વકીલોની ફોજ ઊભી કરી દીધી.ભરતી કરી. લગભગ ૧૬૦૦ થી ૧૮૫૦ સુધી ચાલી રહેલ, સામાન્ય જમીનોને ઘેરી લેવાના કિસ્સામાં તો જમીન કબજે કરનારાઓ પાસે વિદેશી વિજેતા હોવાનું બહાનું પણ નહોતું; તેમની પાસે આવું કરવાની તાકાત હતી માત્ર એ બહાના હેઠળ જ તેઓ સ્પષ્ટપણે તેમના પોતાના દેશવાસીઓનો વારસો હડપી લઈ રહ્યા હતા.
થોડા બચી ગયેલા કોમન્સ, ધોરી માર્ગો, નેશનલ ટ્રસ્ટની જમીનો, ચોક્કસ સંખ્યામાં ઉદ્યાનો અને ભરતીના નિશાન નીચે સમુદ્ર કિનારા સિવાય, ઇંગ્લેન્ડની દરેક ચોરસ ઇંચ જમીન થોડા હજાર પરિવારોની 'માલિકી'ની છે. આ લોકો લગભગ ઘણા પ્રકારનાં કરમિયાં જેટલા જ ઉપયોગી છે. લોકો પાસે પોતાના રહેઠાણના ઘરો હોવા ઇચ્છનીય છે, અને કદાચ ખેડૂત પાસે ખરેખર ખેતી કરી શકે તેટલી જમીન હોવી ઇચ્છનીય છે. પરંતુ શહેરી વિસ્તારમાં જમીનદારોનું કોઈ કામ નથી અને તેમના અસ્તિત્વ માટે કોઈ બહાનું નથી. તે ફક્ત એક એવી વ્યક્તિ છે જેણે બદલામાં કંઈ ન આપતાં જનતાને ચુસી કાઢવાનો રસ્તો શોધી કાઢ્યો છે. તે ભાડા વધારાવડાવે છે, તે શહેરી આયોજનને વધુ મુશ્કેલ બનાવે છે, અને તે બાળકોને હરિયાળીઓ વંચિત રાખે છે: વાસ્તવમાં આવકને પોતાની બાજુ ખેંચવા સિવાય કઈ જ કરતા નથી. સ્ક્વૅરમાંથી રેલિંગ દૂર કરવી એ તેની વિરુદ્ધનું પહેલું પગલું હતું. હતું તો બહુ જ નાનું પગલું હતું, અને છતાં રેલિંગને ફરીથી લગાવવાના હાલના પગલાં બતાવે છે એમ, પ્રશંસાપાત્ર પગલું હતું, લગભગ ત્રણ વર્ષ સુધી ચોક ખુલ્લા રહ્યા, અને તેમના પવિત્ર ઘાસને મજૂર વર્ગના બાળકોના પગ હેઠળ કચડી નાખવામાં આવ્યું, એ દૃશ્ય જોઈ લાભ મેળવનારાઓ તેમના નકલી ચોકઠાં કચકચાવવા પીસવા મજબૂર કરે. જો તે ચોરી હોય, તો હું ફક્ત એટલું જ કહીશ છું કે ભલું થજો એ ચોરીનું.
હું નોંધું છું કે યુદ્ધ પછી ફરી એકવાર પ્રવાસીઓને આ દેશમાં આકર્ષિત કરવાના પ્રયાસો અંગે ગંભીર ચર્ચા થઈ રહી છે. એવું કહેવાય છે કે આનાથી વિદેશી હુંડિયામણનો આવકારદાયક પ્રવાહ આવશે. પરંતુ એ ભવિષ્યવાણી કરવી સલામત છે કે આ પ્રયાસ નિષ્ફળ જશે. બીજી ઘણી મુશ્કેલીઓ ઉપરાંત, આપણા લાઇસન્સિંગ કાયદા અને શરાબની કૃત્રિમ કિંમત વિદેશીઓને દૂર રાખવા માટે પૂરતી છે. જે લોકો વાઇનની બોટલ માટે છ પેન્સ ચૂકવવા ટેવાયેલા છે તેઓ એવા દેશની મુલાકાત કેમ લે જ્યારે એક પિન્ટ બીયર એક શિલિંગની કિંમતમાં હોય? પરંતુ આ કિંમતો પણ વિદેશીઓ માટે એવા ગાંડા કાયદાઓ કરતાં ઓછી નિરાશાજનક છે જે તમને સાડા દસ વાગ્યે એક ગ્લાસ બીયર ખરીદવાની મંજૂરી આપે છે પણ દસને પચીસે તે ખરીદવાની મનાઈ ફરમાવે છે, અને જે બાળકોને તેમાંથી બાકાત રાખીને પબને ફક્ત દારૂની દુકાનોમાં ફેરવવાનો પુરતો પ્રયાસ કરે છે.
મોટાભાગના અન્ય લોકોની સરખામણીમાં આપણે કેટલા કચડાયેલા છીએ તે એ હકીકત પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે જે લોકો 'સંયમ'પણે દૂર છે તેઓ પણ ગંભીરપણે કલ્પના કરતા નથી કે આપણા લાઇસન્સિંગ કાયદાઓમાં ફેરફાર કરી શકાય. જ્યારે પણ હું સૂચન કરું છું કે પબ બપોરે ખોલવાની અથવા મધ્યરાત્રિ સુધી ખુલ્લા રહેવાની મંજૂરી આપી શકાય છે, ત્યારે મને હંમેશા એક જ જવાબ મળે છે: 'પબ્સ બપોરે ખોલવાની મંજૂરી આપી શકાય છે, અથવા મધ્યરાત્રિ સુધી ખુલ્લા રહેવાની મંજૂરી આપી શકાય છે, ત્યારે મને હંમેશા એક જ જવાબ મળે છે: 'પબ્સ ખુલ્લા રાખવા માટે સૌ પ્રથમ વાંધો ઉઠાવનારા પબવાળાઓ હશે. તેઓ દિવસમાં બાર કલાક ખુલ્લા રહેવા માંગતા નથી.' લોકો માની લે છે કે એક વ્યક્તિના વ્યવસાય માટે પણ, ખુલવાનો સમય, ભલે તે લાંબો હોય કે ટૂંકો, કાયદા દ્વારા નિયંત્રિત થવો જોઈએ. ફ્રાન્સમાં અને અન્ય ઘણા દેશોમાં, એક કાફે માલિક તેને અનુકૂળ આવે તે રીતે ખોલે છે અથવા બંધ કરે છે. જો તે ઇચ્છે તો તે આખા ચોવીસ કલાક ખુલ્લું રાખી શકે છે; અને, બીજી બાજુ, જો તે પોતાનું કાફે બંધ કરીને એક અઠવાડિયા માટે દૂર જવાનું ઇચ્છે છે, તો તે તે પણ કરી શકે છે. ઇંગ્લેન્ડમાં આપણને લગભગ સો વર્ષથી આવી કોઈ સ્વતંત્રતા નથી, અને લોકો તેની કલ્પના પણ કરી શકતા નથી.
ઇંગ્લેન્ડ એક એવો દેશ છે જે પ્રવાસીઓને આકર્ષવા સક્ષમ હોવો જોઈએ. તેમાં ખૂબ જ સુંદર કુદરતી સૌન્દર્ય, સમધારણ વાતાવરણ, અસંખ્ય આકર્ષક ગામડાઓ અને મધ્યયુગીન દેવળો, સારા બીયર અને ઉત્તમ કુદરતી સ્વાદની ખાદ્ય સામગ્રી છે. જો તમે કાંટાળા તારથી ઘેરાયેલા રહેવાને બદલે જ્યાં ઇચ્છો ત્યાં ચાલી શકો, જોને અતિક્રમણ કરનારાઓ પર કાર્યવાહી કરવામાં આવે, જો સટ્ટાખોર બિલ્ડરોને મોટા શહેરથી દસ માઇલની અંદરના દરેક સુખદ દૃશ્યને બગાડવાની મંજૂરી ન મળી હોત, જો તમને સામાન્ય ભાવે જ્યારે તમે ઇચ્છો ત્યારે ડ્રીન્ક મળી શકે, જો ગામડાની ધર્મશાળાઓમાં ખાવાલાયક ભોજન એક સામાન્ય અનુભવ હોત, અને જો રવિવાર કૃત્રિમ રીતે દુઃખના દિવસમાં ન બનાવવામાં આવ્યો હોત, તો વિદેશી મુલાકાતીઓ અહીં આવવાની અપેક્ષા રાખી શકાય. પરંતુ જો તે વસ્તુઓ સાચી હોત તો ઇંગ્લેન્ડ હવે ઇંગ્લેન્ડ ન હોત, અને હું કલ્પના કરું છું કે આપણે વિદેશી ચલણ મેળવવાનો કોઈ રસ્તો શોધવો પડશે જે આપણા રાષ્ટ્રીય ચરિત્ર સાથે વધુ સુસંગત હોય. ઘુંટણ સુધીના બુટ- જેકબૂટ-b (જુલ્મી શાસન) સામેની મારી ઝુંબેશ હોવા છતાં - જેમાં હું એકલા હાથે કામ કરતો નથી - મેં જોયું છે કે જેકબૂટ અખબારોના સ્તંભોમાં પહેલાની જેમ સામાન્ય છે. તદુપરાંત, ઇવનિંગ સ્ટાન્ડર્ડ માં અગ્ર લેખોમાં પણ મને તાજેતરમાં આવા ઘણા લોકો જોવા છે. પરંતુ મને હજુ પણ જેકબૂટ શું છે તે અંગે કોઈ સ્પષ્ટ માહિતી નથી. તે એક પ્રકારનો બુટ છે જે તમે જુલમી વર્તન કરવા માંગનારા પહેરે છે: એટલી જ કોઈને પણ ખબર હોય તેવું લાગે છે.
મારા સિવાય અન્ય લોકોએ નોંધ્યું છે કે જ્યારે યુદ્ધ મુખ્ય લેખોમાં આવે છે, ત્યારે તે જૂના જમાનાના શસ્ત્રોથી લડવા માટે ખાસ કરી યોગ્ય છે.. વિમાનો અને ટેન્કો ક્યારેક ક્યારેક દેખાય છે, પરંતુ જેવું જ વીરતાભર્યું વલણ અપનાવવું પડે છે, ત્યારે ફક્ત તલવારોનો જ ઉલ્લેખ થાય છે ('આપણે તલવારને ત્યાં સુધી મ્યાન નહીં કરીએ', વગેરે, વગેરે), ભાલા, ઢાલ, બકલર, ત્રિશૂળ, રથ અને રણશિંગું વગેરે બધા નિરાશાજનક રીતે જૂના થઈ ગયા છે (ઉદાહરણ તરીકે, રથ, લગભગ ઇ. સ. પૂર્વે ૫૦ થી અસરકારક રીતે ઉપયોગમાં નથી), અને તેમાંથી કેટલાકનો હેતુ પણ હું ભૂલી ગયો છું. ઉદાહરણ તરીકે, બકલર શું છે? એક વિચારસરણી માને છે કે તે એક નાની ગોળ ઢાલ છે, પરંતુ બીજો એક વર્ગ તેને એક પ્રકારનો પટ્ટો માને છે. મારું માનવું છે કે, રણશિંગું એ ટ્રમ્પેટ છે, પરંતુ મોટાભાગના લોકો માને કરે છે કે 'ભેરી નાદ -ક્લેરિયન કોલ-' નો અર્થ ફક્ત બુલંદ હાકલ થાય છે. જ્યોર્જ છઠ્ઠાના રાજ્યાભિષેક સાથે સંકળાયેલા પ્રારંભિક માસ ઓબ્ઝર્વેશન રિપોર્ટ્સમાંના એકે નિર્દેશ કર્યો હતો કે જેને 'રાષ્ટ્રીય પ્રસંગો' કહેવામાં આવે છે તે હંમેશા પ્રાચીન ભાષામાં વિક્ષેપ લાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, 'શિપ ઑફ સ્ટેટ' જ્યારે સત્તાવાર રીતે દેખાવા મળે છે, ત્યારે આધુનિક જહાજોની જેમ ધનુષ્ય અને ચક્રને બદલે એક નાળ અને સુકાન હોય છે. જ્યાં સુધી યુદ્ધને લાગુ પડે છે, ત્યાં સુધી આ પ્રકારની ભાષાનો ઉપયોગ કરવાનો હેતુ કદાચ સૌમ્યોક્તિની ઇચ્છા છે. 'અમે તલવાર મ્યાનમાં નહીં રાખીએ' 'અમે બ્લોક-બસ્ટર - બહુ મોટા ધડાકેદાર બોંબ- છોડતા રહીશું' કરતાં ઘણું વધારે સૌમ્ય લાગે છે, જોકે વાસ્તવમાં તેનો અર્થ એ જ છે.
બેઝિક અંગ્રેજી માટે એક દલીલ એ છે કે સ્ટાન્ડર્ડ અંગ્રેજીની સાથે સાથે રહેવાથી તે રાજકારણીઓ અને પ્રચારકોના વક્તૃત્વ માટે એક પ્રકારના સુધારાત્મક તરીકે કામ કરી શકે છે. આડંબરી શબ્દસમૂહો, જ્યારે બેઝિકમાં અનુવાદિત થાય છે, ત્યારે ઘણીવાર આશ્ચર્યજનક રીતે હળવા બની જાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, મેં બેઝિક નિષ્ણાતને વાક્ય રજૂ કર્યું, 'ભાવિમાં શું છે તેની તેને કંઈ ખબર નથી' - જે બેઝિકમાં ' શું થવાનું છે તેનાથી તે જરૂર અજાણ હતો' કહી શકાય. તે ચોક્કસપણે ઓછું પ્રભાવશાળી લાગે છે, પરંતુ તેનો અર્થ એ જ છે. બેઝિકમાં, મને કહેવામાં આવ્યું કે, જ્યાં સુધી સ્પષ્ટ ન થાય કે તે અર્થહીન છે ત્યાં સુધી તમારૂં નિવેદન અર્થહીન નથી - એ સમજાવવા માટે પૂરતું છે કે શા માટે ઘણા સ્કૂલમાસ્ટર, સંપાદકો, રાજકારણીઓ અને સાહિત્યિક વિવેચકો તેનો વિરોધ કરે છે.
જ્યોર્જ ઓર્વેલના બિન-કાલ્પનિક નિબંધ, As I Please (1944-45) : Part IIIનો આંશિક અનુવાદ
અનુવાદકઃ અશોક વૈષ્ણવ, અમદાવાદ
