બુધવાર, 17 ડિસેમ્બર, 2014

રાજેશ સેટ્ટી કૃત શ્રેણી -‘વિશિષ્ઠ બનીએ’ - સંપુટ પાંચમો - ગુચ્છ ૩

#211 – નાટકીયતાથી સચેત રહીએ
| જુલાઇ ૨૯,૨૦૧૦ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ
clip_image002
હું જે કહેવા માગું છું તે સમજાવવા મારે એક કહાની કહેવી પડશે.તમારામાનાં ઘણાંએ ભારતીય ફિલ્મો જોઇ હશે, કેટલાંકે કદાચ નહીં પણ જોઇ હોય. જેમણે ભારતીય ફિલ્મો જોઇ છે તે લોકો તો આ કહાની વાંચીને હસી ઉઠશે, પણ જેમણે (ખાસ કરીને 'મસાલા') ભારતીય ફિલ્મો નથી જોઇ, તે લોકો કદાચ હવે પછી એ ફિલ્મો ક્યારે પણ ન જોવાનું પણ નક્કી કરી દેશે !

# ૧: કૉલેજ

કૉલેજમાં એક છોકરો એક છોકરીને ભેટી જાય છે.બંને પ્રેમમાં પડે છે, અને પરણી પણ જાય છે. પછી તો એ..ય, ખાઇ પીને લહેર કરે છે.

શું માનવું છે તમારૂં ?

નાપાસ.

અરે કેમ નાપાસ ? આવું વાસ્તવિક જીવનમાં પણ બનતું જ હોય છે. પણ ચાલો દલીલમાં ઉતર્યા સિવાય વાર્તામાં થોડો મસાલો ઉમેરીએ

# ૨: કૉલેજ

રવિને બેંગલુરુ માટે ખાસ ચાહત હતી.ત્યાં ભણવું એ તેનું સ્વપ્નું હતું. આ કદાચ તેનાં ગામથી માંડ ત્રીજી ટ્રીપ હશે. આ પહેલાંની બંને ટ્રીપ એક દિવસથી વધારે લાંબી નહોતી.પણ આ વખતે સમય માટે હશે. નેશનલ કૉલેજના શરૂઆતના દિવસોમાં તો કંઇ ખાસ બન્યું નહીં. પણ જે દિવસે પ્રિયાએ વર્ગમાં પગ મૂક્યો, તે દિવસથી બધું બદલી ગયું.તેની તરફ શા કારણે આકર્ષાયો તે તો રવિને પણ ખબર ન પડી.કદાચ તેની નીલી આંખો કે તેના હોઠપરનું એ હાસ્ય...! અને તેના ગાલોમાં પડતાં ખંજન. આહ. ભલભલાંનો શ્વાસ અટકી જાય !

સો વાતની એક વાત. બંને પ્રેમમાં પડ્યા, પરણી પણ ગયાં, અને પછી, ખાધું પીધું અને મજા કરી...

બોલો, હવે તમારૂં શું માનવું છે ?

ફરી નાપાસ ?

અરે હોતા હશે, પહેલા કિસ્સા કરતાં તો વાતમાં ઘણું ઉમેર્યું છે. કેમ ખરૂંને ?

ઠીક છે, ઠીક છે, ચાલો દલીલોમાં નહીં ઉતરી પડીએ...

હજૂ એક વધારે પ્રયત્ન ....

# ૩: કૉલેજ

રવિને બેંગલુરુ બહુ જ ગમતું. ત્યાં ભણવું એ તેનું સ્વપ્નું હતું.તેનાં ગામની બહાર કદાચ આ ત્રીજી ટ્રીપ માંડ હશે.આ પહેલાં તો ગામની બહાર માંડ એકાદ દિવસ જ રહ્યો હશે. પણ આ વખતે તો વધારે સમય માટે રહેવાનું થશે. નેશનલ કૉલેજના શરૂઆતના દિવસો તો ખાસ કંઇ બન્યા વગર જ પસાર થઇ ગયા. પણ જે દિવસે પ્રિયાએ વર્ગમાં પગ મૂક્યો, તે દિવસથી બધું જ બદલાઇ ગયું. શા કારણે તેની તરફ આકર્ષાઇ ગયો, તે તો રવિને સમજ જ ન પડી - કદાચ તેની નીલી આંખો કે તેના હોઠપરનું એ હાસ્ય...! અને તેના ગાલોમાં પડતાં ખંજન. આહ. ભલભલાંનો શ્વાસ અટકી જાય !

રવિને પ્રિયા વિશે બધું જ જાણવું હતું. તેનો પોષાક કે તેની ગાડી જોતાં એક વાત તો નક્કી હતી કે બંનેની આર્થિક કે સામાજિક કક્ષામાં તો આસમાન જમીનનો ફેર હતો. પોતે ભણવામાં ઘણો પ્રતિભાશાળી હતો, પણ તેમનું જોડું જામવા માટે તો કોઇક ચમત્કાર જ થવો ઘટે ! પછીના થોડા દિવસોમાં, ક્યારેક લાયબ્રેરીમાં, તો ક્યારેક કેન્ટીનમાં કે ક્યારેક એક જ સાથે વર્ગમાં દાખલ થતી વખતે કે ક્યારેક બંને પોતપોતાનાં મિત્રવર્તુળમાં મગ્ન હોય ત્યારે... બંનેની આંખો મળતી રહી. તેની નજર તો કાયમ પ્રિયાની પાછળ જ દિવાની બની રહેતી, પણ પ્રિયાએ પલટીને હજૂ જોયું નહોતું.

રવિ પણ એમ ગાંજ્યા જાય એમાંનો નહોતો.

સો વાતની એક વાત... બંને પ્રેમમાં પડ્યા, પરણી પણ ગયાં, અને પછી, ખાધું પીધું અને મજા કરી...

બોલો હવે તમારે શું કહેવું છે?

ના પાસ..?

અરે હોતા હશે.. પણ.. ખેર.. ચલો હજૂ એક પ્રયાસ કરીએ

# ૪: કૉલેજ

રવિને બેંગલુરુ બહુ જ ગમતું. ત્યાં ભણવું એ તેનું સ્વપ્નું હતું.તેનાં ગામની બહાર કદાચ આ ત્રીજી ટ્રીપ માંડ હશે.આ પહેલાં તો ગામની બહાર માંડ એકાદ દિવસ જ રહ્યો હશે. પણ આ વખતે તો વધારે સમય માટે રહેવાનું થશે. નેશનલ કૉલેજના શરૂઆતના દિવસો તો ખાસ કંઇ બન્યા વગર જ પસાર થઇ ગયા. પણ જે દિવસે પ્રિયાએ વર્ગમાં પગ મૂક્યો, તે દિવસથી બધું જ બદલાઇ ગયું. શા કારણે તેની તરફ આકર્ષાઇ ગયો, તે તો રવિને સમજ જ ન પડી - કદાચ તેની નીલી આંખો કે તેના હોઠપરનું એ હાસ્ય...! અને તેના ગાલોમાં પડતાં ખંજન. આહ. ભલભલાંનો શ્વાસ અટકી જાય !

રવિને પ્રિયા વિશે બધું જ જાણવું હતું. તેન પોષાક કે તેની ગાડી જોતા એક વાત તો નક્કી હતી કે બંનેની આર્થિક કે સામાજિક કક્ષામાં તો આસમાન જમીનનો ફેર હતો. પોતે ભણવામાં ઘણો પ્રતિભાશાળી હતો, પણ તેમનું જોડું જામવા માટે તો કોઇક ચમત્કાર જ થવો ઘટે ! પછીના થોડા દિવસોમાં, ક્યારેક લાયબ્રેરીમાં, તો ક્યારેક કેન્ટીનમાં તો ક્યારેક એક જ સાથે વર્ગમાં દાખલ થતી વખતે કે ક્યારેક બંને પોતપોતાનાં મિત્રવર્તુળમાં મગ્ન હોય ત્યારે... બંનેની આંખો મળતી રહી. તેની નજર તો કાયમ પ્રિયાની પાછળ જ દિવાની બની રહેતી, પણ પ્રિયાએ પલટીને હજૂ જોયું નહોતું.

રવિ પણ એમ ગાંજ્યા જાય એમાંનો નહોતો...પણ એ દિવસ..રવિ કદી ભૂલી નહીં શકે...તે પોતાના બે મિત્રો સાથે હૉસ્ટેલ તરફ જઇ રહ્યો હતો. પ્રિયા પણ તેની મિત્રો સાથે આગળ હતી. બંને વચ્ચે ઠીક ઠીક અંતર હતું. તેના મિત્રો કંઇક વાત કરી રહ્યા હતા, પણ રવિની નજર તો પ્રિયા પર જ ચોંટી રહી હતી. એક કાળી BMW પાછળથી એ છોકરીઓ પાસે આવીને ઊભી રહી, પ્રિયાની મિત્રો હાથ ઊંચો કરીને જતી રહી, વાદળી સ્યુટ પહેરેલા એક ભાઇ ગાડીમાંથી ઉતર્યા અને પ્રિયાની સામે હસ્યા. નક્કી પ્રિયાના પિતાજી હશે..રવિનાં પગલાં થોડાં ધીમાં પડ્યા, પણ એટલામાં જ તેનો એક મિત્ર બોલી ઊઠ્યો, "બાપ રે.. આ તો શંકર છે..ચાલો ચાલો અહીંથી જલ્દી જલ્દી ચાલતી પકડો.' તેમણે રવિનો હાથ પકડીને ભાગવાવાળી કરી. ભાગતાં ભાગતાં પણ રવિ તો ગુંચવાયેલો જ રહ્યો..પાછળ વળીને તેણે શંકર કોણ છે તે જોવા કોશીશ કરી... તેના મિત્રએ તેને સલાહ આપી, 'રહેવા દે રવિ.. આપણે માથાકૂટ્માં પડવું નથી. એમાં કંઇ ભલી વાર પણ નથી'. રવિએ હકારમાં ડોકું ધુણાવ્યું અને પાછળ નજર સાથે દોસ્તોની સાથે ઘસડાતો રહ્યો.

ખેર.. સો વાતની એક વાત. બંને પ્રેમમાં પડ્યા, પરણી પણ ગયાં, અને પછી, ખાધું પીધું અને મજા કરી...

બોલો હવે તમારે શું કહેવું છે?

ચાલો, આપણે મૂળ મુદ્દા પર આવીએ.

તમે દરેક તબક્કે 'નાટ્યાત્મકતા'નાં તત્ત્વનો થતો વધારો જોઇ શક્યાં હશો. જો કે પહેલાં ત્રણ સ્વરૂપ ન વાંચ્યાં હોય, તો ચોથાં સ્વરૂપમાં અમુક નાટ્યાત્મક તત્ત્વો નજતે પણ ન ચડે એમ પણ બને.

મોટા ભાગની ફિલ્મોમાં આવું કંઇકને કંઇક 'નાટકીય' તત્ત્વ તો હોય જ. જો તે આપણી નજરે ન ચડે તો આપણે કદાચ એ નાટ્યાત્મકતાને સાચી પણ માનવા લાગી જઇએ, જે ક્યારેક તો આપણને જ નુકસાનકર્તા પણ બની રહે.

આપણાં જીવનમાં બીનજરૂરી નાટ્યત્મકતા ન પ્રવેશે એવી શુભેચ્છાઓ ...

#212 – સ્વ-અવમૂલ્યનવડે પોતાની જાતને ઉતારી પાડવાનો યથોચિત ઉપયોગ કરીએ
| ઑગસ્ટ ૧૮, ૨૦૧૦ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ
clip_image004

પોતાની જાતને ઉતારી પાડવી એટલે પોતાની આવડત કે સિદ્ધિઓનું ઓછું મૂલ્ય આંકવું. તેનો અર્થ એમ પણ થાય કે આપણે પોતે જ આપણા માટે ઊંચો અભિપ્રાય નથી ધરાવતાં. સામાન્ય રીતે, એનો અર્થ એવો પણ થાય કે આપણામાં ખુદ પર જ વિશ્વાસની કમી છે. અને જો બહુ જ આત્યંતિક અર્થઘટન કરીએ તો એમ પણ કહી શકાય કે આપણે લઘુતા ગ્રંથિથી પીડાઇએ છીએ.

આટલી બધી નકારાત્મક વાતોને વળી આપણાં વિશિષ્ઠ થવા સાથે શું લેવા દેવા ?

ખૂબી છે તો યથોચિત ઉપયોગ.

જો તેનો બરાબર સમજીને ઉપયોગ કરવામાં આવે તો તે એકરાગની કડી જોડવામાં અને લોકોને નજદીક લાવવામાં બહુ શક્તિશાળી સાધન પરવડી શકે છે.

કેમ ?

(જો બરાબર ઉપયોગ કરવામાં આવે તો) સ્વ-અવમૂલ્યન આપણામાં રહેલ માનવીય તત્ત્વ બહાર લાવી આપે છે. સામેની વ્યક્તિને 'કોર્પોરેટ અવતાર' સમી કૃત્રિમ મૂર્તિ કરતાં 'માનવ' અંશો ધરાવતી વ્યક્તિ સાથે સંબંધ રાખવો વધારે જ પસંદ આવે.

આવું શી રીતે કરી શકાય ?

આ બાબતે થોડા વિચારો સાદર રજૂ કરેલ છે:

૧. ભૂતકાળની વાતોનું અવમૂલ્યન કરવું.:

જેમ કે, વિદ્યાર્થી અવસ્થામાં કંઇક મૂર્ખામી કરી બેઠા હતા. અણસમજ અવસ્થામાં બધાં જ કંઇકને કંઇક તો (નાની યા મોટી) ભૂલ કરી બેસતાં હોય છે - એટલે એ મૂર્ખામીઓને યાદ કરવામાં એક પ્રકારનું નિખાલસપણું છે.

૨. પોતાનાં વ્યક્તિત્વ (કે ક્ષમતા)નાં સબળ પાસાંના દાયરામાં સ્વ-અવમૂલ્યન કરવું:

જો તમે સારા વાટાઘાટકાર હો તો કોઇ મંત્રણા દરમ્યાન તમે કેવો છબરડો વાળ્યો હતો તે વિષે કહી શકાય. પોતાનાં સબળ પાસાંના ક્ષેત્રમાં પણ બધાં જ ક્યારેક થાપ ખાઇ જતામ હોય છે. એટલે યોગ્ય સંદર્ભમાં આ પ્રકારનું ઉદાહરણ ટાંકવાથી તમે તમારી બીજી વાત માટે પણ ધ્યાનાકર્ષિત કરી શકો છો.

3. લોકો જ્યાં ભૂલો કરી જ બેસતાં હોય તે બાબતોમાં સ્વ-અવમૂલ્યન કરો:

સર્વસામાન્ય છબરડા અને ભૂલોને સ્વીકારી લેવાથી આપણે પણ બીજાં જેવાં જ - ભુળ કરવા પાત્ર - ક્ષમ્ય વ્યક્તિ છીએ તેમ પ્રતિપાદિત કરવાનો સારો મોકો કહેવાય.

૪. જે બાબતમાં આપણે આગળ વધી ચૂક્યાં છીએ ત્યાં પણ સ્વ-અવમૂલ્યન કરી શકાય:

દરેક વ્યક્તિ એક જ જગ્યાએ સ્થિર નથી બની રહેતી, સફળતા હોય કે નિષ્ફળતા, આગળ તો વધતાં જ રહેવું પડે.આપણને જ્યાં અનુકૂળ ન પડ્યું, ત્યાંથી આગળ નીકળી ચૂક્યા પછી, એ વિષે આપણી વ્યથા અને શું ખોટું થયું તે વિષેની સમજ લોકો સાથે વહેંચવાથી તેમની સાથેનો તંતુ જોડવામાં મદદ મળી શકે છે.

૫. આપણાં અજ્ઞાત (કે અજાણ) ક્ષેત્રમાં સ્વ-અવમૂલ્યન કરી શકાય:

જેમ કે, પહેલાં જ ઔદ્યોગિક સાહસના અનુભવો. ઘણી વસ્તુઓ એવી હોય ચે સ્વાનુભવ વગર શીખી નથી શકાતી.આવા પ્રસંગોએ મોટા ભાગનાં લોકો ઠોકર ખાઇ ચૂક્યાં હોય છે. જો આ બાબત પ્રસ્તુત વિષય સાથે સંદર્ભ ધરાવતી હોય, તો તમે લોકો સાથે અનુભવ વહેંચવા માટે તૈયાર છો તેવો સકારાત્મક સંકેત આપી શકાય છે.આમ, સમઅનુભવી લોકોનું એક વર્તુળ પણ બની રહે છે.

સ્વ-અવમૂલ્યન બહુ નાજૂક બાબત છે, એટલે વધારે ઉદાહરણો આપવાને બદલે હું મારા અનુભવો જ તમારી સાથે વહેંચીશ. હા, મારા ફાળે પણ છબરડાઓનો હિસ્સો તો હોયજ ને !

Rajesh Setty: The Story So Far…

Photo Courtesy: ktpupp at Flickr

#213 – બંધ બેસતાં ન હોય તેવાં તુલનાત્મક માપદંડો વિષે સચેત રહીએ
| ઓગસ્ટ ૨૩, ૨૦૧૦ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ
clip_image006
જેના માટે આપણને માન હોય તેને આદર્શ બનાવવું એ ઝડપથી આગળ વધવા માટેનો એક અસરકારક માર્ગ છે.કોઇ પણ ક્ષેત્રનાં આદર્શ વ્યક્તિત્વો આપણને ઊંચાં તુલનાત્મક માપદંડનાં લક્ષ્ય વડે વધારે સારી કામગીરી કરવામાં જરૂર મદદરૂપ નીવડી શકે.આદર્શને અનુસરવામાં કે તુલનાત્મક માપદંડ સિદ્ધ કરવામાં ખૂબી એ છે કે આપણામાં થતા ફેરફારો જોવા માટે આપણે એ સ્તર સુધી પહોંચવાની જરૂર નથી પડતી. એ સફરના માર્ગમાં જ ફાયદાઓ દેખાવાના શરૂ થઇ જઇ શકે છે.

આમ આદર્શ કે/અને માપદંડનાં અનુકરણમાં બેવડો ફાયદો છે - સફરના અંતે થનારો મોટો ફાયદો અને સફર દરમ્યાન થતા નાના ફાયદાઓ.

જો કે, જો એ આદર્શ બરાબર બંધબેસતો ન હોય, તો મુશ્કેલીઓનો પાર ન રહે એમ પણ બને. બધાં એટલાં તો સમજુ હોય જ છે, એટલે ભૂલનાં કુંડાળાં તો ફસાઇ પડવાની ભૂલ નહીં જ થાય તેની મને ખાત્રી છે. આદર્શ બરાબર હોય પણ તુલનાત્મક માપદંડ બરાબર ન હોય, ત્યારે થોડી નાજૂક સ્થિતિ બની રહે છે. ફરક એટલો સૂક્ષ્મ છે કે શરૂમાં કદાચ નજરે પણ ન ચડે. પણ જો અહીંયાં ભૂલ થઇ ગઇ, તો એવું લાગશે આપણી સફર બહુ જ સહી માર્ગ પર આગળ ધપી રહી છે, પણ જ્યારે અપેક્ષિત અંતિમ પરિણામથી કંઇક સાવ જૂદું પરિણામ નજર સામે આવવા લાગે છે, ત્યારે આ સફરનો થાક અનુભવાય છે.

એક ઉદાહરણ (આને માત્ર, અને માત્ર, ઉદાહરણ જ ગણવા ખાસ વિનંતિ)

એક મિત્ર સાથે સામાજિક માધ્યમો વિષે વાત થઇ રહી હતી. વાત ટ્વીટર પર આવી પહોંચે તે તો સ્વાભાવિક જ છે.તેમણે ખાસ્સો સમય ટ્વીટરનો ઉપયોગ જર્યો હતો, પણ તેમનો અનુભવ કંઇક અંશે નિરાશાજનક રહ્યો હતો.તેઓ હજૂ સુધી ૧૦૦૦ 'ફોલોઅર્સ'નો આંકડો પાર નહોતા કરી શક્યા. તેમને નવાઇ લાગતી હતી કે લોકોને હજારોની સંખ્યામાં 'ફોલોઅર્સ' કેમ મળી જતા હશે ? તેમનું કહેવું હતું કે આમાંના કોઇ એકાદને પણ જો તેઓ અનુસરી શકે, તો તેમને પણ હજારો 'ફોલોઅર્સ' મળી રહે ! બસ, એ માટે થોડો સમય કાઢવાની જરૂર હતી.

માત્ર કુતુહલવશ, મેં તેમને બહુ જ પસંદ એવાં બે ત્રણ નામો કહેવા કહ્યું. હજૂ થોડી પૂછપરછ કરતાં, શામાટે તેઓ તેમનાથી અભિભૂત છે, અને શામાટે તેમને પોતાના આદર્શ માને છે વિષે પણ તેમણે કહેવા માંડ્યું. હજૂ થોડાં વધારે ઊંડાં ઉતરતાં તેમને સમજાયું કે એ લોકોને તો આટલાં બધાં ફોલોઅર્સ તેમના મૂળ વ્યવસાયના વિકાસ માટે જ જરૂરી હતાં. તેમનાં જીવન અને વ્યવસાયની તે (ફરજિયાત) જરૂરીયાત હતી. આમ, ચોક્કસ સાધ્ય માટે જરૂરી સાધનોનો આ તો સીધો સીધો દાખલો હતો.

જ્યારે સામે પક્ષે, મારા એ મિત્ર ટ્વીટર પર ફોલોઅર્સ કેમ વધારવા એ સમજવામાં જે સમય વ્યતિત કરે તે સમયમાં બીજું ઘણું કરી શક્યા હોત.ખેર, અમારી લાંબી પહોળી ચર્ચા બાદ પણ અમે એવા કોઇ જ નિષ્કર્ષ પર ન પહોંચી શક્યા જેમાં તેમની અપેક્ષા મુજબનાં પરિણામ સિદ્ધ કરવા માટે આ વ્યૂહરચના કોઇ પણ હિસાબે બધબેસતી હોય.

આ એક એવો દાખલો છે, જેમાં તેઓ ધારેલું પરિણામ મેળવ્યા બાદ પણ કંઇ ન મેળવી શક્યા હોત.

જો જો, હું એવું નથી કહેતો કે ટ્વીટર પર બહુ ઘણાં ફોલોઅર્સ મેળવવાંનો કોઇ અર્થ નથી !પણ સવાલ એ છે કે "જે કંઇ આપણે સિદ્ધ કરવા માગીએ છીએ તેને માટે એટલી કિંમત ચૂકવવી જરૂરી છે ખરી ?" અથવા, 'ટ્વીટર પર એટલાં ફોલોઅર્સ મેળવવા માટે કોઇ બીજો માર્ગ છે કરો?' [કદાચ, કદાચ જ હોં, આપણું દિલ જે ચાહે છે તેને પૂરી લગનથી કરવાથી એટલાં ફોલોઅર્સ આપોઆપ જ મળી રહે !]

બીજા શબ્દોમાં કહીએ, તો આપણને કોઇની અમુક બાબત બહુ જ પસંદ પડી શકે, પણ તેનો અર્થ એ નથી કે એ જે કંઇ કરે તે બધું જ આપણે કરવું જ. તેઓ જે કંઇ કરે છે તે શામાટે કરે છે તે વિષે આપણી પાસે બધી જ માહિતી હોય તેમ જરૂરી નથી. આ તો કોઇ કોયડાની વિખરાયેલ પડેલ કડીઓ જેવી વાત છે. આપણને તો છૂટી છવાયી કડીઓ જ દેખાતી હોય, આખો કોયડો કેમ ઉકેલાશે તે તો માત્ર તેમને જ ખબર હોય. એ લોકો તો સ્માર્ટ છે, તેમને ખબર છે કે તેમને શું ઉપયોગી છે. તેમની પાસેથી શીખવામાં વાંધો નહીં, પણ બધું જ અનુકરણ કરતાં પહેલાં આપણાં અપેક્ષિત પરિણામો અને તેન સિદ્ધ કરવા માટે જરૂરી વ્યૂહરચના સાથે એ સુસંગત છે કે નહીં તે તો સમજી જ લેવું જોઇએ.

બંધ બેસતું ન હોય તેવું તુલનાત્મક માપદંડ લાંબે ગાળે બહુ નુકસાન કરી શકે છે. બહુ વધારે રોકાણ કરવાનું નક્કી કરી બેસતાં પહેલાં એ જોડાણનો હિસાબ માડી લેવાની જવાબદારી માત્ર આપણી પોતાની જ છે.

Photo Courtesy: communitiesuk on Flickr

#214 – આભાર ગણત્રીના જાદૂનું સામંજસ્ય ખોળી કાઢીએ
| ડીસેમ્બર ૨, ૨૦૧૦ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ
clip_image008
મહિનાના અંતે કરવા માટેની આ એક બહુ જ સરસ કસોટી છે.

કસોટી

મહિનાની પહેલી અને છેલ્લી તારીખ વચ્ચેની કોઇ પણ એક તારીખ પસંદ કરો. હવે તમારાં ઇ-મેલનાં ઇનબોક્ષમાં એ તારીખ પર જાઓ.

સહુથી પહેલાં Sent Items ખોલીને દરેક ઇ-મેલ પર એક સરસરી નજર નાખી જાઓ. જે જે ઇ-મેલમાં તમને દિલથી કહેલ "આભાર" નજરે ચડે, તેના માટે તમારી "કહેવાયેલા આભાર ગણત્રી'માં એ દિવસ એક એક સંખ્યા ઉમેરતાં જાઓ.

તે પછી એ દિવસનાં ઇનબોક્ષમાં પણ તે જ રીતે, દિલથી માનેલા આભાર ખોળી કાઢો. આ વખતે તેને 'આવેલા આભારની ગણત્રી'માં ઉમેરતાં જાઓ.

હવે તમને યોગ્ય લાગે તે મુજબની એક "આભારની નિર્ધારીત ગણતત્રી'ની સંખ્યા નક્કી કરો. આજની આ કસોટી માટે ધારો કે આપણે ૭(મી) તારીખ પસંદ કરી હતી.

વિશ્લેષણ

"કહેવાયેલા આભાર ગણત્રી" પર નજર કરો. જો કહેલા આભાર ની સંખ્યા સંખ્યા કરતાં "આભારની નિર્ધારીત ગણતત્રી'ની સંખ્યા ઓછી હોય, તો તેનાં કારણો તો ઘણાં હોઈ શકે, પણ બે કારણ ખાસ યાદ રાખવા જેવાં છે :

૧. આપણી આસપાસ આભાર માનવા યોગ્ય વ્યક્તિઓ ઓછી છે. બહુ ઇચ્છનીય સ્થિતિ તો ન કહેવાય !

                                 કે પછી

૨. લોકોને આપણે ખરાં દિલથી આભાર માનવામાં કંજૂસાઇ કરીએ છીએ કે ચૂકીએ છીએ. આ પરિસ્થિતિ પણ ઇચ્છનીય તો ન જ કહેવાય.

બંને કિસ્સામાં આપણે બદલવાની જરૂર તો છે જ.

હવે નજર કરો 'આવેલા આભારની ગણત્રી' પર. જો અહીંયાં પણ સંખ્યા "આભારની નિર્ધારીત ગણતત્રી'ની સંખ્યા ઓછી હોય ઘણી શક્યતાઓમાંથી એક શક્યતા ખાસ યાદ રાખવી જોઇએ:

લોકો આપણો દિલથી આભાર માને તેવાં કામ આપણે ઓછાં કરતાં હશું. પરિસ્થિતિ તો આ પણ ઇચ્છનીય નથી.

અહીં પણ કંઇક બદલવું જોઇશે.

ખેર, કોઇ ચોક્કસ પદ્ધતિ મહત્ત્વની નથી. આપણે તો સરળ રીત શોધી કાઢવાની છે. રીત નહીં પણ વિચાર મહત્ત્વનો છે.

મોટા ભાગનાં લોકો આભાર માનવામાં ઊણાં પડતા હોય છે. હશે, કદાચ તેઓ પોતાની બાબતોમાં વધારે પડતાં વ્યસ્ત હશે. પરંતુ, એટલે આપણે પણ બીજાં જેવું જ થવાનું ? જ્યારે જ્યારે કોઇએ આપણને મદદ કરી હોય, ત્યારે તેમનો આભાર માનવા માટેનો સમય તો કાઢવો જ જોઇએ. તેમનો દિવસ સુધરી જશે. શક્ય છે કે ભવિષ્યમાં તેઓ વધારે સારી રીતે મદદ કરવા પણ પ્રેરાય !

એ જ રીતે જે જે લોકો મહત્ત્વનાં યોગદાન કરી શકે છે, તેઓ તે પ્રમાણમાં ખરેખર યોગદાન કરતાં નથી. કારણ એ જ - વ્યસ્તતા ! અહીં પણ આપણે લોકોને ચીલે જ ચાલવાની કોઇ જરૂર નથી. જો મદદ કરીએ તો જ શકય તેટલી મહત્તમ મદદ કરવાની (નવી[! ?]) કેડી પાડીએ.

Photo Couresty: the little list on Flickr

#215 – સફરના માર્ગમાં ક્યારે પણ કામ એવા બિલ્ડીંગ બ્લૉક ઘડતાં રહીએ
| ઓગસ્ટ ૧૯, ૨૦૧૧ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ
clip_image010
લેગોના બ્લૉક્સ યાદ આવે છે ! લગભગ દરેક વ્યક્તિએ લેગોના, કે એના જેવા બીજા કોઇ પણ, બ્લૉક્સથી નાનપણમાં કંઇને કંઈ રમત તો રમી તો હશે જ.

લેગોના બ્લૉક્સનાં કોઇ પણ ખોખાંમાંના સોએક બ્લૉક વડે કેટલીય રસપ્રદ રચનાઓ ઘડી શકાય છે. જેટલી આપણી સૂઝ વધારે, એટલી વધારે રસપ્રદ રચનાઓ બને.

બીલ્ડીંગ બ્લૉક એ રચનાનાં ઘડતરની સંભાવનોનું એક મહત્ત્વનું ઘટક છે.

આ શક્યતાઓ અંતવિહિન બની શકે છે.

શરત માત્ર એટલી કે જ્યારે જોઇએ ત્યારે લેગો બ્લૉક હાથવેંત હોવા જોઇએ.

આપણાં જીવનનું પણ કંઇક એવું જ છે - જાણ્યે અજાણ્યે આપણે પણ કોઇને કોઇ પ્રકારના બિલ્ડીંગ બ્લૉક આપણાં જીવનમાં ઘડતાં જ રહેતાં હોઇએ છીએ. જો કે એ બધા યોગ્ય પ્રકારના હોય તેમ જરૂરી નથી. આપણે જ્યારે આ બાબતે સભાન હોઇએ છીએ, અને યોગ્ય પ્રકારના જ બિલ્ડીંગ બ્લૉક જ બનાવતાં રહીએ, તો ભવિષ્યને અનંત શક્યતાઓનાં જાદૂ હાથવેંત બની રહે છે.

તેમનાં, બહુ જ જાણીતાં, ૨૦૦૫ની સ્ટૅનફોર્ડનાં વ્યકત્વ્યમાં કંઇક આવી જ વાત કરે છે. તેમનાં એ વ્યક્તવ્યમાં બિંદુઓને જોડતા જવાના વિષય પર જે વાત હતી તેને બહુ જ ટૂંકમાં જોઇએ :

એ સમયે દેશમાં સુલેખનકળા વિષે સહુથી સારૂં રીડ કૉલેજમાં ભણાવાતું હતું.આખા કેમ્પસમાં કોઇ પણ પૉસ્ટર કે કોઇ પણ ખાનાં પરનાં લેબલ બહુ જ મરોડદાર હસ્તલેખનથી જ સુશોભિત કરાયેલાં જોવાં મળતાં. મેં તો કૉલેજ છોડી દીધી હતી, એટલે મારે નિયમિતપણે વર્ગો ભરવાના થતા ન હતા, તેથી મેં સુલેખનકળાના વર્ગ ભરવાનું નક્કી કર્યું. હું ત્યાં સૅરીફ અને સૅન સૅરીફ પ્રકારની અક્ષરાકૃતિ અને જુદા જુદા શબ્દસમૂહો વચ્ચે રખાતી જગ્યા અક્ષરાકૃતિ સુંદર બનાવવામાં શું ભૂમિકા ભજવે છે એવી બધી બાબતો વિષે શીખ્યો. બહુ જ રસપ્રદ, ઐતિહાસિક અને કળાની દૃષ્ટિએ સુક્ષ્મ કહી શકાય એ રીત હતી, જે વિજ્ઞાન કદાચ કદી ગ્રહી ન શકે. મને તેમાં બહુ જ મજ પડી.

આમાંનું કંઇ મારાં જીવનમાં વપરાશે એવી કોઇ આશા તો શેની જ હોય ! પણ દસ વર્ષ પછી, જ્યારે અમે શરૂઆતનાં મૅકીન્તોશ કમ્પ્યુટર ડીઝાઈન કરી રહ્યાં હતાં, ત્યારે મને એ બધું આંખ સામે તરવા લાગ્યું. અમે મૅકમાં એનો ભરપૂર ઉપયોગ કર્યો, જેને પરિણામે એ બહુ જ સુંદર ટાઇપોગ્રાફીવાળું કમ્પ્યુટર બની રહ્યું. મારા કૉલેજકાળમાં એ એક વિષય ભણ્યો ન હોત, તો કદાચ મૅકમાં વિવિધ અક્ષરાકૃતિ અને સપ્રમાણ માપનાં ફૉન્ટ્સનો ઉપયોગ થયો જ ન હોત. વળી વિન્ડૉઝ્માં પણ મૅકની નકલ કરાઇ હતી એટલે કોઇ પણ કમ્પ્યુટરમાં એનો ઉપયોગ ન થયો હોત. મેં જો નિયમિત વર્ગો છોડી ન દીધા હોત, અને સુલેખનના વર્ગો ન ભર્યા હોત, તો કમ્પ્યુટરમાં પણ સુલેખનક્ષમતા આવરી ન લેવાઇ હોત. ભવિષ્યની દષ્ટિએ કૉલેજકાળનાં આ બિંદુઓને કદાચ સાંકળી શકાયાં ન હોત, પણ જ્યારે આજે પાછળ વળીને જોતાં, એ બધું સ્પષ્ટ દેખાય છે.

બીજા શબ્દોમાં, ભવિષ્યની દૃષ્ટિએ બિંદુઓને ભલે જોડવાનું શક્ય ન દેખાતું હોય છે, પણ પાછળ નજર કરતાં તે શક્ય બની રહે છે. એટલે બિંદુઓ ભવિષ્યમાં સારી રીતે જોડાશે જ એવી શ્રદ્ધા રાખવી જોઇએ. આપણે આપણી કોઠાસૂઝ, નિયતિ, જીવન, કર્મ જેવી બાબતમાં શ્રદ્ધા રાખવી જોઇએ. આ અભિગમે મને કદી નિરાશ નથી કર્યો, મારાં જીવનમાં હંમેશાં બહુ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી છે.

જો આપણી પાસે યોગ્ય બિલ્ડીંગ બ્લોક્સ હશે તો ભવિષ્યમાં બિંદુઓ જોડવાની ક્ષમતા બની રહેશે.

યુવાનીમાં કોઇ રચના કરવા બાબતે કદાચ કોઇ આપણા પર ભરોસો ન કરે, પણ તેને કારણે આપણે બિલ્ડીંગ બ્લૉક્સ બનાવતા રહેવામાં તો કોઇ આપણને ક્યાં રોકે છે ?

આવો એક મહત્ત્વનો બિલ્ડીંગ બ્લૉક છે સંબંધો.

જે અહેસાન અરસપરસનાં આદાન-પ્રદાનમાં પરિણમે છે એ પણ બહુ મહત્ત્વનાં બિલ્ડીંગ બ્લૉક છે.

કંઇક ખરેખર કામની વાત કરતી બ્લૉગ પોસ્ટ પણ એ જ રીતે એક મહત્ત્વનો બિલ્ડીંગ બ્લૉક છે.

શ્રોતાઓને જકડી રાખતું પ્રેઝન્ટેશન પણ મહત્ત્વનો બિલ્ડીંગ બ્લૉક છે.

કોઇની વર્તમાન કે ભાવિ ક્ષમતામાં અર્થપૂર્ણ વધારો કરી શકે તેને પણ મહત્ત્વના બિલ્ડીંગ બ્લૉક કહી શકાય.

યોગ્ય બિલ્ડીંગ બ્લૉક ઘડવામાં રેડેલ પ્રયત્નો એ ભાવિ ક્ષમતમાં રોકાણ છે. એટલે આપણા ભાથામાં જેટલા બિલ્ડીંગ બ્લૉક વધારે, તેટલી આપણી સ્પર્ધાત્મકતા સોળે કળાએ ખીલી ઉઠવાની શક્યતાઓ વધારે.

Photo Courtesy: Oce_Technologies

શ્રી રાજેશ સેટ્ટી દ્વારા મૂળ અંગ્રેજીમાં લખાયેલ શ્રેણી -‘Distinguish yourself’-ના લેખોનો ગુજરાતીમાં રસાસ્વાદ- સંપુટ પાંચમો - ગુચ્છ ૩ // અનુવાદકઃ અશોક વૈષ્ણવ, અમદાવાદ ǁ ડીસેમ્બર ૧૭, ૨૦૧૪

બુધવાર, 10 ડિસેમ્બર, 2014

ભારતીય વિચારધારામાં નારી શક્તિ કેન્દ્રસ્થાને છે - દેવદત્ત પટ્ટનાઇક

clip_image004રાજકુંવર પોતાની પત્ની અને બાળપુત્રને સાધુ બનવા ત્યજી દે છે, કે જેથી જીવનની વ્યાધિઓમાંથી મુક્તિ મળવાનો માર્ગ મળે.એ કુંવર ભગવાન બુદ્ધ તરીકે ઓળખાયા અને તેમનો માર્ગ બૌદ્ધ ધર્મ તરીકે પ્રસાર પામ્યો.

હિંદુ ધર્મમાં આનાથી બરાબર ઉલટી વાત પણ છે: એક સાધુને પરણી,પુત્રોને જન્મ આપીને માનવ સંસારનું સંરક્ષણ કરવા મનાવી દેવામાં આવે છે. તેમનાં પત્ની તેમની સાથે રચેલા સંવાદ વડે માનવીના અપ્રસ્તુત બની જવાના ડરને અતિક્રમવા માટેનાં રહસ્ય પ્રગટ કરે છે. આ સાધુ તે ભગવાન શિવ, જેને હિંદુ ધર્મમાં વિનાશના ઈશ્વર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.તેઓ દેવી સાથેના સંબંધથી નાશ રચે છે, કારણકે તેમના માટે દેવી એ શક્તિ છે, માયા નહીં.

આ વિરોધાભાસી વિચારો ભારતીય વિચારધારાના પાયામાં રહેલ તનાવને વ્યક્ત કરે છે: કેવળ સુખ મેળવવા માટે દુન્યવી જીવનનો સર્વથા યાગ કરવો જોઇએ કે ગૃહસ્થી ધર્મ નિભાવવામાંથી જ સુખ મળી શકે છે ? આશ્રમ વ્યવસ્થાના સારા એવા પ્રભાવ છતાં, હિંદુ સમાજ વ્યવસ્થામાં ગૃહસ્થીમાંથી શાશ્વત સુખ મળી શકવાના વિચારને વધારે અનુમોદન મળતું જણાય છે. દેવે પણ લગ્ન તો કરવું જ પડે, દેવી વિના તેમને દૈવત્વ પ્રાપ્ત નથી થતું.

હિંદુ ધર્મમાં દેવીના પ્રભાવ પર બહુ ઘણો ભાર મુકાયો છે, બૌદ્ધ ધર્મમાં અને જૈન ધર્મમાં તેમાથી ક્રમશઃ ઓછો ભાર મુકાયેલો જોવા મળે છે.

હિંદુ પુરાણોમાં સમાજનાં ધડતરમાં મહત્ત્વનાંમનાતાં કર્મકાંડીપણાં, પદાનુક્રમ કે શુદ્ધિકરણના સંસ્કારને હિંદુ પુરાણોમાંપડકાર દેવીએ કર્યો છે. મહાપરંપરાવાદી પિતાની આજ્ઞા ઉથાપી, કોઇ જ કર્મકાંડમાં ન માનનારા દેવ, શિવ, સાથે સતી પરણી જાય છે.

શ્રી લંકાની જૂની તેરવદ વિચારધારામાંથી સદીઓના પ્રવાહની સાથે બૌદ્ધ ધર્મ પણ ચીન કે જપાનના મહાયાન કે તિબેટના વજ્રયાનમાં પરિવર્તિત થતો ગયો. પછીનાં વર્ણનો અને કલ્પનાઓમાં તે બૌદ્ધિક ઓછા પણ વધારે પ્રેમાળ, ઓછા એકામતમયને બદલે વધારે કરુણામય, અનેકા હાથોથી સાંત્વન આપતા ને માર્ગદર્શન કરતા એવા બોધિસત્વ તરીકે વધારે વ્યાપકપણે સ્વીકૃત થતા જણાય છે.આવું જ પરિવર્તનની સાથે તારાનાં દૈવી સ્વરૂપ સાથેનો સહયોગ પણ મહત્ત્વનું પરિબળ બની રહેતો જાણ્યા છે, જે તેમને ચુસ્ત સંસાર ત્યાગીમાંથી પોતાની મદદ ન કરી શકનાર માનવજાતના તારણહારમાં પરિવર્તીત કરે છે.તારા એ રહસ્યમયી દેવી છે બૌધ્ધ અને હિંદુ ધર્મનાં અંતર્ની મર્યાદાઓને પાર કરી જાય છે. તેમનાં મંદિરો, બંગાળ્મ ઓડિસ્સા કે આસામમાં ફેલાયેલાં જોવા મળે છે, જ્યાં તેમને કાલિ સાથે પણ ભળી જતાં જોઇ શકાય છે: જ્યારે વિબેટીય બૌદ્ધ સંપરદાયમાં તેઓ લક્ષ્મી કે સરસ્વતી કે દુર્ગા કે કાલિ તરીકે વાદળી, કે પીળાં કે ધવલ સ્વરૂપનાં તારા તરીકે જોવા મળે છે.

જૈન ધર્મમાં તિર્થંકરો જેટલું ઉ્ચ સ્થાન ભલે ન ધરાવતાં હોય પણ પણ પદ્માવતી તરીકે અંશતઃ દેવીની કક્ષાનું સ્થાન મેળવેલાં દેવી તરીકે દુન્યવી સુખના વાંછુ એવા સામાન્ય લોકોમાં તે વધારે પર્ચલિત છે. આ લોકો ધન, સત્તા અને પ્રસિદ્ધિની કાર્મિક ઇચ્છાઓને અતિક્રમી જિન શાસનનો મુક્તિ માર્ગ અપનવવા ઇચ્છે છે. તેમનું નામ્કમળ સાથે સંબંધ ધરાવે છે, એટલે એ દૃષ્ટિએ તેઓ લક્ષ્મીનું સ્વરૂપ કહી શકાય, પણ પોતાના પતિ ધરણેન્દ્ર (હુંદુ ધર્મના ઇંદ્ર)ની સાથે રહીને ૨૩મા તિર્થંકર પાર્શ્વનાથની દુર્ગાની જેમ રક્ષા કરે છે. પદ્માવતી દેવી શ્વેતાંબર કરતાં દિગંબર સંપ્રદાયમાં વધારે પ્રચલિત છે.

માત્ર હિંદુ જ નહીં પણ, મધ્યયુગના આગમો અને પુરાણોમાંથી વિકસેલા બધા જ પ્રકારનાં તાંત્રિક સપ્રદાયમાં પણ દેવી કેન્દ્રમાં જોવા મળે છે. આ ગ્રંથોમાં ઋષિઓનાં અમૂર્ત તત્વજ્ઞાનને બદલે જે કંઇ મૂર્ત છે તેની કલ્પનાસૃષ્ટિને વધારે મહત્ત્વ અપાયું છે. તેમાં માયા વિષે ઓછું પણ શક્તિ વિષે વધારે કહેવાયું છે. તેમાં શુદ્ધતાવિષે ઓછું પણ પ્રદુશિતતા વિષે વધારે કહેવાયું છે. પરમ શાંતિને બદલે ઇન્દ્રિય અનૂભૂતિઓને પ્રાધાન્ય અપાયું. એટલે કે, દેવીનું કહેવું છે કે જીવનને માણીને સેવળ સુખ મેળવવું જોઇએ, નહીં કે પરિત્યાગથી.
clip_image001 'મીડ ડે'માં સપ્ટેમ્બર ૨૯, ૨૦૧૩ના રોજ પ્રકાશીત થયેલ

બુધવાર, 3 ડિસેમ્બર, 2014

ગુણવત્તા-સંસ્કૃતિ- ૬ || શું સુધારવું છે તે ખબર હોવી જોઇએ

ખરેખર શું સુધારવાની જરૂર છે તે જાણવું એ પ્રક્રિયા સુધારણા સફરનું પહેલું પગલું છે.
- તન્મય વોરા
clip_image002ખેલજગતના આજના યુગમાં ખેલાડીઓ અને તેમના કૉચ પાસે પહેલાં રમાઇ ચૂકેલ રમતનાં અવનવી રીતે વિશ્લેષણ કરી શકાય તેવાં સાધનો સાથે રેકૉર્ડ કરેલ ફિલ્મોની આધુનિક સગવડો મળતી થઇ ગઇ છે. આ રેકૉર્ડ કરેલી ફિલ્મોને આખી ટીમ, અથવા તો કોઇ ચોક્ક્સ ખેલાડી(ઓ) સાથે ફરીથી જોતી વખતે કૉચની મહત્વની જવાબદારી ખેલાડીને જણાવવાની છે કે -
  • શું બરાબર થયું હતું, જેને વધારે સુદઢ કરવાની જરૂર છે ?
  • શું હજૂ વધારે સુધારી શકાય તેમ છે? તેનાથી રમતનાં કયાં પાસાંમાં ફાયદો થશે ?
  • શું બદલવાની જરૂર છે ?
પ્રક્રિયા સુધારણા પણ આપણા વ્યવસાયના મહત્વનાં પાસાંઓ વિષે એ ખેલની જેમ જ વિશ્લેષણાત્મક વિચારણા માગી લે છે.

બીનમહત્વના બહુ બધા સુધારાઓ કરીને આપણામાં ખુશીની લહેર પણ પ્રસરી શકે છે, પણ દરેક સુધારો સાચી અને યોગ્ય દિશામાં જ હોય તેમ ન કહી શકાય. વ્યવસાયની લાંબા ગાળાની સફળતા માટે મહત્વનાં ક્ષેત્રોમાં, સંસ્થાનાં દીર્ઘ દર્શનની સાથે સુસંગત દિશામાં, સુધારણા અભિયાન આગળ વધે તે મહત્વનું છે. પ્રક્રિયા સુધારણા ટીમ કામકાજની આંટીઘૂંટીમાં અટવાઇ ન જાય તે પ્રત્યે ખાસ ધ્યાન આપવું જોઇએ.પ્રક્રિયા સુધારણા જો સંસ્થાના લાંબા ગાળાનાં ધ્યેય સાથે સુસંગત હોય, તો સંસ્થાની ચુસ્તતા જાળવવામા તે બહુ જ અસરકારક ભૂમિકા ભજવી શકે છે.

પ્રકિયા સુધારણા અભિયાન પરનાં વળતરની હાથવગી ગણત્રી માંડવા માટે આ મહત્વના સવાલોના જવાબો આપી તેના પર વિચાર કરીએ:

૧) કામગીરીનાં જે ક્ષેત્રમાં સુધારો કરી રહ્યાં છીએ, તે ગાહકના સંતોષ કે ગ્રાહકના અનુભવની માત્રામાં સીધો જ સુધારરો કરે છે ? [કેન્દ્રસ્થાન: બાહ્ય મૂલ્ય]

૨) સુધારાને પરિણામે ટીમની કાર્યદક્ષતામાં (દેખીતો / અનુભવી શકાય તેવો)વધારો થશે, જેના કારણે તેમના દ્વારા થતાં અમલીકરણમાં ઝડપ આવી શકે? [કેન્દ્રસ્થાન:ઉત્પાદકતા]

૩) સુધારાને કારણે કંપનીની આવક કે નફાકારકતા પર સીધી જ અસર થશે ? [કેન્દ્રસ્થાન: આવક]

૪) સુધારાને પરિણામે લોકો માટે ગુણાત્મક પરિણામો સિધ્ધ કરવાનું સરળ બનશે ? તેમને પોતાનાં કામ માટે વધારે સંતોષ થશે ? [કેન્દ્રસ્થાન: આંતરિક મૂલ્ય]

"ખરેખર" શું સુધારા કરવા છે તે ખોળી કેમ કાઢવું ? જવાબ - સાથ અને સહકારથી.

પોતાની ઑફિસનાં ટેબલ પર, એકલાં બેઠે, રિપોર્ટ્સ કે આંકડાઓનાં ગમે તેટલાં અસરકારક વિશ્લેષણો કરવાથી, લાંબા ગાળા માટે મહત્વના સુધારાઓ કરવાનું શક્ય નથી.એ માટે અલગ અલગ હિતધારકો સાથે સહકારના સંવાદના સેતુઓ બાંધવા જરૂરી છે:

૧) ગ્રાહકો: ગ્રાહક-કેન્દ્રી પ્રક્રિયા સંસ્કૃતિમાં, ગ્રાહકોના પ્રતિભાવોની બહુ જ ઝીણવટથી સમીક્ષા કરાતી હોય છે. ગાહકના સંતોષને કે ગ્રાહકના અનુભવોને લગતી અપેક્ષાઓનો બહુ જ અસરકારક ચિતાર અહીંથી મળતો રહી શકે છે. લાંબા ગાળાની સતત સુધારણાની સફરમાં ગ્રાહક એ આપણો સહુથી પ્રબળ સાથી છે. તેમના પ્રતિભાવો, આપોઆપ / નિર્વિરોધ, મળતા રહે તેમ કરીએ.

૨) વ્યાપાર વિકાસની ટીમ: આ લોકો ગ્રાહકો, અને બાહ્ય પરિબળો, સાથે સહુથી વધારે સંપર્કમાં આવતાં હોય છે. ગ્રાહક (કે કોઇ પણ અન્ય બાહ્ય હિતધારક) સાથે સીધો સંપર્ક ધરાવતાં લોકોને જે કંઇ પ્રતિભાવો મળે તે તેઓ કોઇ જ જાતનાં અચકાટ વિના જણાવી શકે તેવી તંત્ર વ્યવસ્થા ગોઠવવી જોઇએ. આ પ્રતિભાવો ની મદદથી સંસ્થાની કામગીરીનાં બાહ્ય પરિમાણોને ચોક્કસ દિશા તરફ વાળ્યે રાખવાની તકો વધી શકે છે.

૩) મધ્ય સ્તરની સંચાલન ટીમ: આ ટીમ નીતિઓનું અમલીકરણ શક્ય બનાવે છે.એટલે સંસ્થાની ગુણવત્તા કે ઉત્પાદકતા કે કર્મચારીઓના સંતોષ જેવા વિષયો પરની નાની નાની વિગતોની નીતિઓ સાથેની સુસંગતતાનાં એંધાણ આ ટીમ પારખી શકે છે. પરિવર્તન લાવતા સુધારાઓ કે નીતિઓ સંસ્થાનાં છેલ્લાં કર્મચારીની દૃષ્ટિએ શું અહેમિયત ધરાવશે તે આ ટીમની સક્રિયતા વડે આગોતરા જાણી શકાય છે.

જૂનો અને જાણીતો ૮૦ :૨૦નો સિધ્ધાંત સુધારા પ્રક્રિયાને પણ લાગૂ પડે છે. સુધારાના અવકાશનાં ૨૦ % સંભવિત ક્ષેત્રો પર ધ્યાન આપવાથી અસરકારક નીવડે તેવા ૮૦ % સુધારાઓ શકય બની શકે છે. જરૂર છે એ લાંબા ગાળાની સ્પર્ધાત્મકતા જાળવી રાખે તેવાં ૨૦% ક્ષેત્રો ખોળી કાઢવા માટે ગરૂડ અને બાજની દૃષ્ટિઓનાં સંયોજનની!

બુધવાર, 26 નવેમ્બર, 2014

તપોયીમાટેના ટુકડી ચોખા - દેવદત્ત પટ્ટનાઇક

clip_image002તટીય ઉડીશામાં ચોખાની ખુશ્કી છૂટી પાડવા માટે ઢીન્કી નામનું એક સાધન વપરાય છે. આ ઢીંકીને એક દેવી તરીકે પૂજવામાં આવછે, ખાસ તો એ સ્ત્રીઓ દ્વારા જે તેઓ ઉપયોગ કરતી હોય છે. તેને પવિત્રતાની દેવી મંગળા સાથે સાંકળવામાં આવે છે. મંગળા એ ગૃહસ્થીનાં દેવી ગૌરી અને સમૃદ્ધિનાંદેવી લક્ષ્મીનું સંયોજન છે. તેમને ખુદુ-રંકુણી તરીકે, અથવા તો લોકબોલીમાં, ખુદુરુકુણી તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ખુદુરુકુણી એટલે જેને ઢીંકી વડે ચોખામાંથી ખુસ્કી છૂટી પાડતી વખતે જે ચોખા તુટી ગયા છે એવા ટુકડી ચોખા, ખુડુ, ભાવે છે તે.સામાન્ય રીતે આ ટૂકડી ચોખા ગરીબોને વહેંચી દેવાય છે, પણ દુકાળ સમયે તેને સાચવી અને સંઘરી રખાય છે.આમ ભલે તેને દુર્ભાગ્ય જોડે સાંકળી લેવાતા હોય, તો પણ તેની દેવી તરીકે પૂજા એટલા સારૂ કરવામાં છે કે આખા ચોખા જેટલી જ તેની પૌષ્ટિકતા છે.

ભાદરવાના રવિવારના દિવસે નાની બાલિકાઓ ખુદુરુકુણી ઓસ ઉજવે છે. (ઉડીયા ભાષામાં ઓસ એટલે વ્રત.) પૂજા કરતી વખતે કેસુડાં, જાસુદ ચંપો ,મોગરો, કરેણ જેવાં ફૂલોની સાથે ટૂકડી ચોખા, ગોળ, મીઠું અને કાકડીમાંથી બનાવેલ ખાસ વાનગીનો પ્રસાદ હોય છે. આ પૂજા ભાઇઓનાં ભલાં માટે કરીને કરવામાં આવે છે. બધાં વ્રતની જેમ આ વ્રત સાથે પણ આ વ્રત કરનાર તપોયી નામની એક કિશોરીને દેવીએ કેમ મદદ કરી તેની કથા સંકળાયેલી છે.

તપોયીને સાત ભાઇઓ અને સાત ભાભીઓ હતી. એ જ્યારે માટીનાં રમકડાંથી રમતી હતી ત્યારે મોટી ઉમરની એક સ્ત્રીએ તેને કહ્યું કે તારો બાપ તો એટલો પૈસાદાર છે કે તારે તો સોનાનાં રમક્ડાંથી જ રમવું જોઇએ. એ બાઇ આમ તો લુચ્ચી ડાકણ હતી. પણ ભોળી તપોયીએ તો તેના બાપ પાસે સોનાનો ચાંદો માગ્યો. બાપે તે લાવી આપવાનું વચન પણ આપ્યું, પણ એ વચન પૂરૂં કરી શકે તે પહેલાં જ તેનું મૃત્યુ થયું. પતિના દુઃખથી ભાંગી પડેલી તપોયીની મા પણ થોડા સમયમાં તેના પતિની પાછળ ચાલી નીકળી. તપોયીના મનમાં રંજ રહી ગયો કે તેની સોનાના ચાંદની માગણીએ જ તેના માબાપના ભોગ લીધા લાગે છે.

તપોયીનું કુટુંબ વ્યવસાયે દરિયાખેડુ વેપારી હતું. તેના ભાઇઓ માટે તો દક્ષિણ પૂર્વ એશિયા (સ્વર્ણભૂમિ)ની વાર્ષિક સફરનો સમય થયો એટલે તેઓએ તેમની પત્નીઓને તેમની ગેરહાજરીમાં નમાયી તપોયીની બરાબર સંભાળ લેવાની સુચના આપી. ભાભીઓએ પણ તપોયીની એટલી સારી સંભાળ લેવા માંડી કે પેલી ડાકણના પેટમાં તેલ રેડાયું. રામાયણની મંથરાની જેમ તેણે તપોયીની વિરૂદ્ધ ભાભીઓના કાન ભંભેરવા માંડ્યા. ધીમે ધીમે ભાભીઓનો તપોયી તરફનો વર્તાવ બગડતો ગયો. ચોખા અને ગોળની એક એકથી ચઢીયાતી વાનગીઓને બદલે હવે ભાભીઓએ તેને ટુકડી ચોખા અને ખુસ્કીની મીઠાં વગરની વસ્તુઓ ખવડાવવા માંડી. આમાં અપવાદ તેની સહુથી નાની ભાભી હતી, જે હજૂ પણ તપોયીનું બરાબર ધ્યાન રાખતી હતી.

ભાભીઓ તપોયીને આખો આખો દિવસ બકરાં ચરાવવા ખદેડી દેતી. ત્યાં તેનો મેળાપ દેવી મંગળાની પૂજા કરતી સ્ત્રીઓ સાથે થયો. તેઓનું કહેવું હતું કે ટુકડી ચોખા જેને પ્રિય છે એવી દેવી મંગળાની ભક્તિ કરવાથી તે તેમનાં દુર્ભાગ્યને સદ્‍ભાગ્યમાં ફેરવી કાઢશે. તપોયીની પ્રાર્થનાઓ પણ દેવીએ સાચે જ સાંભળી : તેને ઘરમણિ નામે એક બકરી મળી. ઘરમણિ તપોયીની સહુથી મોટી ભાભીને બહુ જ ગમતી હતી. તપોયીના ભાઇઓ પણ દરિયાની સફરેથી ધાર્યા કરતાં વહેલા પાછા આવી ગયા.આવતાંની સાથે જ તેઓએ તપોયીને દરિયા કિનારે બેઠી બેઠી રોતી જોઇ, એટલે તેમણે તેમની પત્નીઓને પાઠ ભણાવવાની મનમાં ગાંઠ વાળી લીધી. તપોયીને તેમણે દેવીની જેમ શણગારી, અને તેમની પત્નીઓને એક એક કરીને તેને પગે લાગવાનું કહ્યું. એ વખતે ભાઇઓએ આપેલી તલવારથી તપોયીએ, એક સહુથી નાની ભાભી સિવાય બાકીની ભાભીઓનાં નાક કાપી લીધાં.

ભાભીઓની સાન ઠેકાણે આવી ગઇ. તેઓએ માફી માગી. અને દેવી મંગળાને પ્રાર્થનાઓ કરી. દેવી મંગળા રીઝ્યાં અને તેમનાં નાક પાછાં લાવી આપ્યાં. તે સાથે તપોયીનાં ઘરમાં હર્ષોલ્લાસ પણ પાછાં ફર્યાં, અને બધાંએ ખાધું પીધું અને લ્હેર કરી.

પાદ નોંધ : ખુદુરુકુણી ઓસની પરંપરાગત ઉજવણીઃ


 
clip_image001 'મીડ ડે'માં સપ્ટેમ્બર ૮, ૨૦૧૩ના રોજ પ્રકાશીત થયેલ
  • અસલ અંગ્રેજી લેખ, Broken Rice for Tapoyi લેખકની વૅબસાઇટ, દેવદત્ત.કૉમ,પર ફેબ્રુઆરી ૪, ૨૦૧૪ના રોજ Indian Mythology ટૅગ હેઠળ પ્રસિધ્ધ થયેલ છે.
  • અનુવાદકઃ અશોક વૈષ્ણવ, અમદાવાદ ǁ નવેમ્બર ૨૬, ૨૦૧૪

બુધવાર, 19 નવેમ્બર, 2014

રાજેશ સેટ્ટી કૃત શ્રેણી - "વિશિષ્ટ બનીએ" - સંપુટ પાંચમો - ગુચ્છ ૨

#206 – ભારપૂર્વક આભાર માનીએ !
| નવેમ્બર ૧૨, ૨૦૦૯ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ
clip_image002


બધાં જ જાણે છે વિકાસ કરવા માટે કૃતજ્ઞતાની ભાવના બહુ મહત્ત્વની બની રહે છે. આપણાં દાદા-દાદી કે માતા-પિતા તો આપણને મદદ કરનાર માટે હંમેશાં આભારવશ જ રહેવાની શીખ દેતાં રહ્યાં હતાં.

હું પણ એ વિચાર સાથે પૂરેપૂરો સહમત છું.

આપણે આજે જ્યાં છીએ ત્યાં પહોંચવામાં કેટલાંય નામી-અનામી લોકોની પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ મદદ આપણને મળી હશે. આપણને મદદ કરનાર લોકોને ભૂલી જવું આસાન છે. ઘણી વાર તો આપણે એમ પણ માની જ લેતાં હોઇએ છીએ કે આપણી સફળતા આપણી પોતાની શક્તિને કારણે જ છે. હા ક્યાંક કોઇ નાની મોટી મદદ કદાચ મળતી રહી હશે ! મોટા ભાગના કિસ્સાઓમાં આ માન્યતા સાચી નથી હોતી. હકીકતે તો આપણે માની છીએ તેટલાં સ્માર્ટ આપણ હોતાં નથી, અને ..આપણને આજનાં સ્થાન સુધી લઇ જવામાં ઘણાં લોકોનો ફાળો છે જ.

એટલે, પહેલું પગલું તો આપણી આસપાસનાં લોકોનાં સાચા અર્થનાં યોગદાનને સ્વીકારીએ, અને જેમણે જેમણે મદદ કરી હોય તેમનો આભાર માનીએ.

આભાર માનવાના ઘણા રસ્તા છે. જેમ કે :
  • ઇ-મેલ કરવોl
  • ફોન પર તેમનો આભાર માનવો
  • તેમને સાથે જમવા કે ચા-કૉફી પીવા આમંત્રવાં
  • તેમને આભારદર્શક ગ્રીટીંગ કાર્ડ મોકલવું
  • તેમને ભેટ મોકલવી
  • તેમને પૈસા ચૂકવવા
  • તેમને ફૂલો મોકલવાં
આભાર માનવાની આવી તો હજારો રીત અહીં લખી શકાય. કોઇ આસાન હોય, તો કોઇ મુશ્કેલ. કેટલીક્ની કોઇ જ કિંમત નથી ચૂકવવી પડતી તો કોઇ કોઇ ધોળે દિવસે તારા પણ બતાડી દે છે. કેટલીક સાવ અર્થવિહિન હોય, તો કોઇ બહુ જ અર્થપૂર્ણ હોય છે.

થોડો સમય ચિંતન કરીશું તો વિચારપૂર્ણ અને ભારપૂર્વકનો આભાર પ્રતિભાવ જરૂરથી મળી આવશે.

કોઇનો આભાર માનવાનો સહુથી સારો રસ્તો છે, તેમના પર બોજ બન્યા સિવાય,તેમનાં કામમાં મદદરૂપ થવાનો. કોઇનાં પણ જીવનને જરા સરખું પણ સમૃદ્ધ કરવાનો પ્રયાસ કરવો જ જોઇએ.

મોટા ભાગનાં લોકો એક કે એકથી વધારે અંગત અને /અથવા વ્યાવસાયિક કામોમાં વ્યસ્ત હોય જ છે(આ બાબતે વધારે "બીયોન્ડ કૉડ'નાં પ્રારંભિક પ્રકરણ જરૂરથી વાંચશો. તે અહીં ક્લિક કરીને ડાઉનલોડ કરી શકાશે.) વ્યક્તિ ગમે તેટલી શક્તિશાળી હોય, દરેકને ક્યાંક ને કયાંક, કોઇક તો મદદની જરૂર પડતી જ હોય છે. આજના સામાજિક માધ્યમોના યુગમાં, કઇ બાબતે મદદરૂપ થઇ શકાય તે જાણવું બહુ અઘરૂં , કદાચ, નથી. થોડીક સમજ દાખવીએ તો તેમનાં કામમાં કેમ મદદરૂ થ ઇ શકાય તે વિચારી લઇ શકાય ખરૂં !

મહત્ત્વની વાત એ છે કે સામેની વ્યક્તિની મુશ્કેલીઓને કંઇક અંશે આસાન કરવાની કે તેમનાં કામમાં સહજ વૃદ્ધિ કરવાવાળી શકયતા ખોળી કાઢવી. અને જો તેમના પક્ષે કંઇ પણ વધારાનું કર્યા સિવાય એમ થ ઇ શકે તો તો બહુ જ સારૂં.

આવો, આપણને મદદરૂપ થયેલી વ્યક્તિઓનાં જીવનમાં આપણે પણ કંઇ મદદ કરી શકવા માટે સન્નિષ્ઠ, ભાર પૂર્વકનું, ચિંતન કરીએ..

#207 – વણકહેવાયેલ પર ખાસ ધ્યાન આપીએ
| જાન્યુઆરી ૨૯, ૨૦૧૦ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ

જે કહેવાય છે તે તો મહત્ત્વનું છે જ.એટલું જ મહત્ત્વનું છે જે નથી કહેવાયું. જે વણકહેવાયેલ છે તે જો આપણાં ધ્યાન પર ન આવતું હોય તો બહુ ઘણું ચૂકી જવાતું હશે તેમ જાણવું.

આ વાતને હુ એક ગીત દ્વારા સમજાવીશ. ગીત ફિલ્મ 'Music and Lyrics 'નું છે, અને માત્ર બેએક મિનિટનું જ છે.

આ પ્રયોગમાં હું કહું તેમ જ કરવા વિનંતિ છે (એટલે કે અંચઇ ન કરી લેશો)

પહેલું કદમ : આ ગીતને વિડીયો જોયા વગર સાંભળો. જો એમ કરવા જેટલો સમય ન હોય તો સીધાં જ બીજાં પગલાં તરફ વળો. (ઇચ્છનીય તો નહીં, પણ ચાલી જશે).


બીજું પગલું : હવે ગીત સાંભળવાની સાથે સાથે વિડ્યો ક્લિપ પણ ધ્યાનથી જૂઓ. ગીતની સાથે સાથે જે વાત પણ કહેવાઇ રહી છે તેના પર ખાસ ધ્યાન આપજો. કોણ, શું, ક્યારે,શા માટે કરે છે તેના પર તો વિશેષ ધ્યાન આપજો.
ત્રીજું પગલું : હવે જે વાત નથી કહેવાઇ તેના પર વિચાર કરો. અને પછી જૂઓ કે હવે આ અનુભવ કેટલો રસપ્રદ લાગવા લાગે છે.
તમને વિચાર કરતાં કરવા માટે મેં મારા થોડા વિચારો અહીં રજૂ કર્યા છે. બધું જ જે કહી, કે વિચારી, શકાય તે બધું તો પૂરેપૂરૂં અહીં ન આવરી લેવાયું હોય. શક્ય છે કે તમારૂં પોતાનું અર્થઘટન વધારે અર્થપૂર્ણ હોય !:
0:00 કૅમેરા આખા રૂમમાં ફરી વળે છે, જેથી આપણને સમગ્ર પરિસ્થિતિનો અંદાજ આવી જાય. આપણને દેખાય છે કે કોઇ હૉટલનો પાર્ટીમાટેનો મોટો હૉલ છે.
0:0 પાછળ એક બેનર છે જેના પરથી સમજાય છે કે ૧૯૮૭ના ક્લાસનું પુનઃમિલન ગોઠવાયું છે.
0:0 સ્ત્રીઓનું એક ગ્રુપ હ્યુજ ગ્રાંટને ચીયર કરી રહ્યું છે. પુરુષનો એક બચ્ચો નજદીક નજરે નથી પડતો. હ્યુજ ગ્રાંટ સ્ત્રીઓમાં કેટલી હદે લોકપ્રિય છે તે ખ્યાલ આવે છે.
0:0 એક સ્ત્રીના બેજ પર નામ પણ જોઇ શકાય છે એટલે નક્કી જ થાય છે કે અહીં ભેગાં થયેલં બધાં એક જ વર્ગમાં હતાં.
0:3 પાછળ મોટા અક્ષરોમાં "૧૯૮૭" લખેલું વંચાય છે, એટલે એક વાર ફરીથી સુનિશ્ચિત થાય છે કે આ ૧૯૮૭ના વર્ગનું જ પુનઃમિલન છે.
0:3 ઘણી સ્ત્રીઓએ POP! ટી-શર્ટ પહેરેલાં જોવા મળે છે (POP!એ '૮૦ના દાયકાનું બહુ જ લોકપ્રિય બૅન્ડ હતું).
0:૫૦ કેટલાક કંટાળેલા પુરુષો જોવા મળે છે, જાણે મનથી કહેતા હોય કે આ ગીત હમણાં ને હમણાં જ પુરૂં થ ઇ જાય તો મજા આવે. એટલે વળી એમ પણ સમજાય છે કે હ્યુજ ગ્રાંટનું લક્ષ્ય તો સ્ત્રી શ્રોતાવૃંદ જ છે.
0:૫૨ હ્યુજનાંમૅનેજર પણ ગીતમાં તલ્લીન થઇને ગીતની સાથે ઝૂમે છે.બંને વચ્ચેના સંબંધની પ્રગાઢતા પણ અહીં જોઇ શકાય છે.
૧:0 ગીત અર્ધું પુરૂં થવામાં છે, ત્યાં ડ્ર્યુ બેરિમૉર અને તેની બહેન એમ બીજી બે સ્ત્રીઓ દાખલ થાય છે. બેરિમૉરની બહેનના ચહેરાના ભાવ પરથી જ ખબર પડી જાય છે કે તે હ્યુજ ગ્રાંટની જબરી ચાહક હશે.
૧:૨0 ડ્ર્યુ બેરિમૉરની બહેનેતો પહેલી હરોળમાં જવાનો ઉત્સાહ કાબુમાં નથી રહેતો, એનો અર્થ એમ પણ કરી શકાય તે બીજાં ચાહકો કરતાં કંઈ ખાસ છે.
૧:૨૪ ડ્ર્યુ બેરિમૉર અચંબામાં ડોકું ધુણાવે છે , એટલે કે (એ સમય પુરતી તો) આ દીવાનાપનમાં તે શામેલ નથી જણાતી.
: ૫૧ ડ્ર્યુ બૅરીમોરના હોઠ પર દેખાતું હાસ્ય કહે છે કે હ્યુજ તેને પણ ગમે તો છે અને તેના ડાન્સમાં તેને મજા આવી રહી છે.
૨:00 હ્યુજનો મેનેજર નકલ કરે છે (કે હ્યુજને કંઇક ઇશારો કરે છે.) જેના પરથી સમજાય છે કે તે મૅનેજરથી વિશેષ હ્યુજનો મિત્ર પણ હશે.
૨:0 નૃત્ય કરતાં કરતાં હ્યુજની પીઠમાં કંઇક ઈજા થઇ આવે છે, જેના પરથી તેની ઉંમરનો પણ અંદાજ લગાવી શકાય.
૨:3 હ્યુજનો મૅનેજર ચિંતાથી આગળ દોડી આવે છે. તેમની મિત્રતા કેટલી ગાઢ હશે તે પણ કલ્પી શકાય છે.
અને સહુથી વધારે તો મહત્ત્વની નોંધવાલાયક વાત એ છે કે આ ગીતનાં રેકોર્ડીંગમાં ખાસ્સૂ વિચાર મંથન કરાયું લાગે છે - નાનામાં નાની ઘટના પણ સકારણ જ થાય છે.
વ્યાપાર જગતની વાસ્તવિક ઘટનામાં દરેક વખતે આટલું બધું જોવાલાયક ન પણ હોય, પણ વણકહેવાયેલ વાતને ન અવગણવાવાળી વાત તો ખરી જ ઉતરશે.
કહેવાય તે તો (મોટા ભાગનાં) બધાંજ સાંભળે છે,પણ બહુ થોડાં લોકો "વણકહેવાયેલ વાત" પકડી પાડે છે અને સમજી શકે છે.

#208- (પરોક્ષ) જવાબદારી ભૂલાય નહીં.
| ફેબ્રુઆરી ૧, ૨૦૧૦ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ
clip_image006


થોડા સમય પર સૅન ફ્રાંસિસ્કો એરપોર્ટ જવાનું થયું, ત્યારે એક્સેનચ્યૉરની ટાઇગર વુડવાળી જાહેરાત નજરે ચડી ગઇ. જાહેરાતમાંના સંદેશ - ઉચ્ચ કામગીરીનો માર્ગ હંમેશાં પાકો, બાંધેલો, નથી હોતો - સામે મને કોઇ વાંધો નથી, પણ ટાઇગર વુડ્સની જીંદગીમાં તે સમયે થયેલી ઘટનાઓના સંદર્ભમાં જાહેરાતમાં તેમની હાજરી થોડી ખૂંચે ખરી.

જો કે આમ કહેવું જ સહેલું છે. આવી કેટલી ય જાહેરાતો બહુ ઘણી જગ્યાએ, બહુ ઘણાં માધ્યમો દ્વારા રજૂ થતી હોય છે, એટલે તેને બદલવાનો ખર્ચ લાખો ડૉલરમાં પહોંચતો હોય છે. ખેર આ તો આડવાત છે.

[નોંધઃ આ વાત ૨૦૧૦ની છે, એટલે તેને માત્ર ઉદાહરણ તરીકે જ જોઇશું, કારણ કે તે પછી આ બાબતે કોઇ ફેરફારો થય પણ હોય. વળી, તે ફેરફારો કેમ, ક્યારે અને શી રીતે, કરાયા તે આપણી વાતનો વિષય નથી.)

આપણે બીજા દૃષ્ટિકોણથી આખી વાત જોઇએ. એક્સેનચ્યૉરને આ ખર્ચના જે ખાડામાં ઉતરી જવું પડ્યું હશે તેમાં તેઓ પોતે તો કારણભૂત છે જ નહીં. એક્સેનચ્યૉરે જ્યારે ટાઇગર વૂડ સાથે કરાર કર્યો ત્યારે ટાઇગર વુડ પોતાની અંગત અને વ્યાવસાયિક એમ બંને છાપને તે સમયનાં સ્તરે જાળવી રાખશે તેવી તેમની નૈતિક જવાબદારી બની રહે છે. જો આ પરિબળ ન હોય તો તેમને જાહેરાત માટે જે કિંમત ચુકવાઇ હતી તે કદાચ ન ચુકવાઇ હોત.

આવી કોઇ કલમ એ કરારમાં નહીં હોય તે વાત પણ એટલી જ સાચી.પણ દરેક લખાયેલા કરારની સાથે એક વણલખાયેલો (જેને આપણે નૈતિક જવાબદારી કહી શકીએ) કરાર પણ ઇંગિત રહેતો હોય છે.એ વિષે કોઇ સ્પષ્ટતા ન પણ થઇ હોય તો પણ કરારના બધા પક્ષ આવા વણલખાયેલા કરારનું સંન્નિષ્ઠપાણે પાલન કરશે તે અપેક્ષિત જ હોય છે.

બધાં લોકોનું ટાઇગર વુડ જેવું અતિમોભાદાર સ્થાન હોય તે જરૂરી નથી, પણ તેથી કોઇ પણ વ્યક્તિની પોતાની આસપાસનાં લોકો અને પોતાની (વર્તમાન અને ભૂતકાળની) સંસ્થામાટેની પરોક્ષ(નૈતિક) જવાબદારી ઘટી નથી જતી.

આપણી પણ !

આપણે જે શાળા કે કૉલેજમાં ભણ્યાં, જે શિક્ષકોએ આપણને ભણાવ્યાં, આપણું કુટુંબ વગેરે પ્રત્યે આપણી એ પરોક્ષ જવાબદારી છે કે આપણે આપણા વ્યવહારોને અપેક્ષિત માપદંડના સંદર્ભે ઉણા ન પડવા દઇએ. આપણી જરા સરખી ચૂક માત્ર આપણને જ નહીં, પણ આપણી સાથે સંકળાયેલાં સહુ કોઇ માટે નુકસાનકારક નીવડી શકે છે. આપણને નુકસાન ન થાય એ જેમ આપણી પ્રત્યક્ષ ફરજ છે, તેમ બીજાં કોઇને જાણ્યે કે અજાણ્યે "નુક્સાન" ન પહોંચે તે જોવું એ આપણી પરોક્ષ ફરજ છે.T

આ (પરોક્ષ) ફરજ ક્યારે પણ ભૂલાવી ન જોઇએ.

#209 – આપણાં સુવાહ્ય કૌશલ્યોને વધારે દાણાદાર બનાવીએ
| ફેબ્રુઆરી ૨૪, ૨૦૧૦ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ
નોંધઃ લેખનું શીર્ષક થોડૂં અટપટું અને જટીલ છે. પરંતુ આખો લેખ વાંચવાથી શીર્ષકનો સંદર્ભ યાદ જરૂર રહી જશે.
કોઇ પણ કાર્ય સંપન્ન કરવામાં આપણાં બે પ્રકારનાં કૌશલ્યો કામે લાગે છે :

૧. મૂળ કૌશલ્યો – જે આપણી પાયાની આવડત છે, જેમ કે જો તમે એન્જીનીયર હો તો તમારા વિષયનું જ્ઞાન અને અનુભવ આપણાં પાયાનાં કૌશલ્ય થયાં.

2. સુવાહ્ય કૌશલયો – જેને આપણે "ટેકારૂપ" કૌશલ્યો પણ કહી શકીએ. અહીં "ટેકારૂપ"નો અર્થ એવો કરાય કે તે આપણને આપણું કામ કરવામાં મદદ કરવાની સાથે અપણો વિકાસ પણ કરવામાં સહાયરૂપ નીવડે છે. આ કૌશલ્યો સામાન્યતઃ પર્દા પાછળ કામ કરતાં રહે છે - જેમકે અસરકારક પ્રત્યાયન, ટીમ સંચાલન, તાણવાળા સંજોગ સમયે શાંત રહી શકવું, વગેરે.

મૂળ કૌશલ્યમાં કચાશ હશે તો ટુંકા ગાળામાં નુકસાન વેઠવું પડે, જ્યારે સુવાહ્ય કૌશલ્યોમાં કચાશ લાંબે ગાળે નુકસાનકારક નીવડે છે.

જો મૂળ કૌશલ્યમાં કચાશ હશે તો તરત જ પાધરા પડી જવાય, જેને કારણે પણ નુકશાન તો છે જ. જ્યારે સુવાહ્ય કૌશલ્યની કચાશને કારણે બીજાં કરતાં જુદા નથી તરી આવી શકાતું, જે પણ ટુંકા ગાળે નુકશાનકારક નીવડે છે.

તમે તમારાં મૂળ કામને બરાબર કરો તેમાં તેમને વધારે રસ હોય એટલે, આપણા નોકરીદાતા તમારાં સુવાહ્ય કૌશલ્યને સુધારવા બહુ મહેનત નહી ઉઠાવે. તમારી સુવાહ્ય આવડતોને વિકસાવવી અને સંવારવી એ તમારી પોતાની જવાબદારી બની રહે છે. જો કે કામ કરતાં કરતાં બહુ થોડે અંશે તો ખપ પૂરતાં સુવાહ્ય કૌશલ્ય પણ વિકસશે તો ખરાં, કેટલાંક્નો વિકાસ કાયમી બની રહે છે તો કેટલાંક કૌશલ્યો વપરાશ ન થાય તો બહુ તુરત ક્ષીણ થઇને લુપ્ત પણ થઇ શકે છે. એટલે નોકરીદાતાને કર્મચારીનાં એવાં કૌશલ્યો વધારવામાં ખપ પુરતો જ રસ હોય તે સ્વાભાવિક પણ છે.

પણ ભવિષ્યના પડકારોને સફળતાથી પાર કરવા એમાં આપણને તો પૂરેપૂરો રસ હોવો જ જોઇએ.

આપણાં સુવાહ્ય કૌશલ્યોને વધારે દાણાદાર બનાવવાં એ તે માટેનો એક બહુ જ મહત્ત્વપૂર્ણ વિકલ્પ છે.

દાણાદાર હોવું એટલે મૂળ કૌશલ્યોના, તેમ જ સહકાર્યકરોના, સંદર્ભમાં આ સુવાહ્ય કૌશલ્યોની વિગતપ્રચુરતા, તે બાબતે ઊંડાણ, તેને કેળવવા માટેની આપણી સજાગતા જેવી બાબતો. આ બાબતો પર જો પૂરતું ધ્યાન ન અપાયું હોય તો આપણાં સુવાહ્ય કૌશલ્યો તેટલી હદે ઓછાં દાણાદાર થશે, કારણ કે સામાન્ય રીતે રોજબરોજ વપરાતાં કૌશલ્યો લાંબા ગાળાની જરૂરીયાતે જરૂરી કૌશલ્યો કરતાં વધારે જ ધ્યાન લઇ જવાનાં. આજની તાત્કાલિક જરૂરિયાતને ભવિષ્યની મહત્ત્વની જરૂરિયાતની સાથે સંતુલિત કરવા માટે સભાન પ્રયત્નો જ કામ આવે. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો ટુંકા ગાળાની જરૂરિયાત અને લાંબા ગાળાનાં મહત્ત્વનાં કૌશલ્યોને વિકસાવવા અને કેળવવા બાબતે યથોચિત પ્રાથમિકતા આપવા માટે બહુ જ સભાન પ્રયત્ન કરતાં જ રહેવું જોઇએ. આપણાં સુવાહ્ય કૌશલ્યને વિકસાવવા માટે કોઈ બાહ્ય દબાણ કે પ્રેરકબળ ન હોય, એટલે જો આપણે જ ધ્યાન નહીં આપીએ તો કંઇ જ નહીં થાય, દાખલા તરીકે, આપણાં મૂળ કૌશલ્યમાં કચાશ હશે તો આપણા નોકરીદાતા કે ગ્રાહક કે અન્ય સાથીદાર તરત જ તેમા તરફ ધ્યાન ખેંચશે અને એક ચોક્કસ સમયમાર્યાદામાં તેને સ્વીકાર્ય કક્ષાએ લઇ જવા માટે દબાણ પણ કરશે.આ વિષે આજના સમયમાં ઉપયોગી માહિતી અને સાધનો તો આજે બહુ ઘણાં ઉપલબ્ધ છે, જે આપણાં સુવાહ્ય કૌશલય્ને ઉપલાં સ્તર પર લ ઇ જવામાં મદદરૂપ થઇ શકે. પણ તેનો યથોચિત ઉપયોગ કરવા માટેનું, અને તે સ્તરે ટકી રહેવા માટેનું, પ્રેરણાબળ તો આપણી અંદરથી જ આવી શકશે.

#210 – કોઇ પણ સંબંધે સારી રીતે જોડાવાનાં "અંતર"ને આંબતા પુલ બાંધીએ
| જુલાઇ ૧૭, ૨૦૧૦ના રોજ પ્રકાશિત થયેલ
clip_image008


ગયું અઠવાડીયું યાદ કરીએ. શક્ય છે કે એ સમયમાં ઘણા લોકોને અંગત સ્તરે કે વ્યાવસાયિક સ્તરે મળવાનું થયું હશે કે સંપર્ક થયો હશે. પણ તેમાંથી બહુ જ થોડાં લોકોએ એ સંપર્કને સંબંધ સુધી આગળ વધાર્યો હશે. થોડા સમય પછી આપણે તેમની યાદમાંથી ભુંસાઇ જશું.

આવું જ આપણા તરફથી પણ થાય - આપણે પણ જેટલાં લોકોને મળીએ છીએ તેમાંથી કેટલાં સાથે સંબંધ વિકસાવીએ છીએ કે વર્ષ પછી કેટલાં લોકોને યાદ રાખીએ છીએ !

અંતર ક્યાં પડે છે ?

જે લોકો આપણને મળે છે તે કેમ આપણી જોડે સંબંધ બાંધતાં નથી ?

અંતર છે - તેમનાં કાર્યક્ષેત્ર (કે કૌશલ્ય કે સ્વભાવ)નુ આપણાં કાર્યક્ષેત્ર (કે કૌશલ્ય કે સ્વભાવ) સાથે પ્રસ્તુત હોવું કે પૂરક હોવું.

વાત વિચારવા લાયક છે.

ઘણાં લોકો પોતાની નિપુણતા કે સંબંધો કે સિદ્ધિઓ કે પ્રભાવ બહુ તરત પ્રસ્થાપિત કરી શકે છે. આવાં ઉદાહરણો કે પુરાવાઓ પણ ઘણા જોવા મળશે. શરૂઆતની સફળતા બાદ તો તેમની એ સફળતા જ આ કામ કરવામાં મહત્ત્વનું પરિબળ બની જાય છે. આને કારણે "વાહ'"વાહ' કારનું વાતાવરણ ખડું થાય કે કોઇ ચોક્કસ વિષય બાબતે તેમની વિશ્વનિયતા બની રહે તેવું બને. પણ તેમ છતાં તેને 'આપણી સાથે શું સંબંધ' વાળી અધૂરાશ તો ઊભી જ રહે છે. એ સંબંધના જોડાણની એ અધૂરાશનાં અંતરને આંબવાની જરૂર છે.

પણ એવું કેમ થતું નથી ?

જવાદ બહુ સીધો છે - આપણને શેની સાથે લાગેવળગે છે તેની પરવા કરવી એ સામેની વ્યક્તિ માટે અઘરો વિષય છે. તેમનાં યોગદાનથી આપણને શું અસર થશે તે પ્રસ્થાપિત કરવું પણ એટલું આસાન નથી. અને તે સીધી રીતે માપી શકાય તેવી પણ પ્રક્રિયા નથી. કેમ ? જો પોતાની જ વાત કર્યે રાખવી હોય તો સાંજ પડી ગયા સુધી પણ વ્યક્તિ બોલતી જ રહી જાય. પણ સામેની વ્યક્તિના સંદર્ભમાં પ્રસ્તુતિ પ્રસ્થાપિત કરવા માટે વિચારવું પડે. અને તે પહેલાં આપણને શેની સાથે લાગેવળગે છે તે વિષે તેમની સાથે તેમને પણ લાગતુંવળગતું થવું જોઇએ.

હવે, બીજી બાજૂએ , આપણો જેમની સાથે સંબંધ બંધાઇ ચૂક્યો છે તે વિષે થોડું વિચારો. જોઇ શકાશે કે મોટા ભાગના કિસ્સાઓમાં તેમને આપણી (કંઇકને કંઇક) પરવા હતી, અને એથી પણ અગત્યનું એ છે કે તેઓ પાસે એવું કંઇક હતું જેની સાથે આપણને લાગતું વળગતું હતું .

જો કે બહુ મુંઝાવાની જરૂર નથી ! 'ખરા અર્થમાં સંબંધ બાંધવા'ના માર્ગ પર બહુ ભીડભાડ નથી હોતી. મોટા ભાગનાં લોકો પોતાનાં સબળ પાસાંની રજૂઆત કરીને, અને તેમને શામાટે માન મરતબો મળવો જ જોઇએ તે કક્ષાએ, અટકી જાય છે. એટલે જે લોકો સંબધ બાંધવામાં કે ટકાવી રાખવાનાં અંતરને આંબવાના પુલ બાંધે છે, તેને અપવાદરૂપ જ ગણી શકાય.

ખરેખર સામેની (યોગ્ય) વ્યક્તિમાટે પરવા રાખીને અને તેમના માટે આપણાં યોગદાનને પ્રસ્તુત રાખીને એ અંતરના પુલને આંબીને આપણે વિશિષ્ઠ બની શકીએ.

શ્રી રાજેશ સેટ્ટી દ્વારા મૂળ અંગ્રેજીમાં લખાયેલ શ્રેણી -‘Distinguish yourself’-ના લેખોનો ગુજરાતીમાં રસાસ્વાદ- સંપુટ પાંચમો - ગુચ્છ ૨ // અનુવાદકઃ અશોક વૈષ્ણવ, અમદાવાદ ǁ નવેમ્બર ૧૯, ૨૦૧૪

બુધવાર, 12 નવેમ્બર, 2014

ગીતા અને તેનાં અન્ય સ્વરૂપો - દેવદત્ત પટ્ટનાઇક

clip_image003ભગવદ ગીતા એટલે 'ઈશ્વરનું ગાન'. અર્જુનના સારથિની ભૂમિકા ભજવવાનું નક્કી કરી ચૂકેલા શ્રીકૃષ્ણએ, કુરુક્ષેત્ર પરનાં યુદ્ધને આગલે દિવસે અર્જુનને યુદ્ધના સારાસાર વિષે સમજાવતાં, જે બોધ આપ્યો તે ગીતાબોધ તરીકે ઓળખાય છે. ગીતા(જી) તરીકે વધારે ઑળખાતો આ ગ્રંથ એક માન્યતા પ્રમાણે ઈ.સ. પૂર્વે ૩૦૦માં લખાયો હોવાનું મનાય છે, તો કેટલાક મત મુજબ તે, ઉપનીષદના સમયકાળ ઇ.સ. પૂર્વે ૮૦૦માં લખાયો છે.૧૮ અધ્યાય અને ૭૦૦ શ્લોકોમાં વિસ્તરેલા આ ગ્રંથમાં હિંદુ ધર્મનો નિચોડ આવરી લેવાયો છે. જીવનનાં સત્યનાં કથન સ્વરૂપ આ ગ્રંથ સંસ્કૃતમાં લખાયેલ છે અને હિંદુઓ માટે સહુથી વધારે પવિત્ર ગ્રંથોમાં તેનું સ્થાન છે.નોંધપાત્ર વાત એ છે કે ભારતના દીર્ઘ ઇતિહાસકાળમાં પણ ૫ %થી વધારે લોકો સંસ્કૃત જાણતાં નથી. તે સામાન્ય લોકોની નહીં પણ, પંડિતો અને રાજવીઓની જ ભાષા રહી છે. તેમ છતાં લોકકથાકારો અને ધર્મોપદેશકોનાં ગીતો અને કહાણીઓ થકી ગીતામાં રહેલા વિચારો સામાન્ય લોકો સુધી પ્રસરી રહેલ છે.

ઘણી વાર ભગવદ ગીતાને ગીત ગોવિંદ કે ભાગવત સમજવાની ભૂલ થતી રહે છે.ત્રણે રચનાઓ સંસ્કૃતમાં જ છે. ભગવદ ગીતા એ મહાકાવ્ય મહભારતના છઠ્ઠા પર્વ - ભિષ્મ પર્વ-નો એક ભાગ છે, જ્યારે ગીત ગોવિંદ એ, ૧૨મી સદીમાં, જયદેવ રચિત મહા કાવ્ય છે જેમાં કૃષ્ણની રાધા સાથેની લીલાનું વર્ણન છે.ભાગવત, કે ભાગવત પુરાણ, એ વિષ્ણુની કથા છે, જેમાં વિષ્ણુના કૃષ્ણાવતાર કેન્દ્રમાં રહેલ છે. તે પણ ઇસવી સનની આઠમીથી તેરમી સદીમાં લખાયાનું મનાય છે. આમ ભગવદ ગીતા એ ગીત ગોવિંદમ કે ભાગવતથી કમસે કમ ૧૦૦૦ વર્ષ પહેલાં લખાયું હશે.

ગીતા કહીએ એટલે તેનો સંદર્ભ 'ભગવદ ગીતા' સાથે જ જોડાય, પણ તે ઉપરાંત હિંદુ સાહિત્યમાં ગીતાનાં અનેક સ્વરૂપો પણ છે. જેમ કે:
  • અનુ ગીતા, જે પણ કૃષ્ણએ જ અર્જુનને કહી સંભળાવેલ્છે, પણ યુદ્ધ પૂરૂં થયા પછી, જ્યારે અર્જુનના ભાઇઓ, પાંડવો, તેમના પિત્રાઇઓને મહા યુદ્ધમાં પરાજિત કરી પોતાનું રાજ્ય પ્રસ્થાપિત કરી ચૂક્યા હતા.
  • ઉદ્ધવ ગીતા, જે ભાગવત પુરાણમાં 'હંસ ગીતા' તરીકે પણ ઓળખાય છે. અહીં કૃષ્ણએ પૃથ્વી લોક છોડીને વૈંકુઠ તરફ પરયાણ કરતાં પહેલાં તેમના ખાસ સખા ઉદ્ધવ સાથે જીવનના સારનો જે બોધ કહ્યો છે તે ગ્રંથસ્થ થયેલ છે.
  • વ્યાધ ગીતા, પણ મહાભારતમાં છે, જેમાં એક કસાઇ ગર્વિષ્ઠ સાધુને પોતાનો ધરમ નિભાવતા અને બીજાંઓની સેવા કરતા ગૃહસ્થનાં અદ્ધ્યાત્મિક માહાત્મયને સંસારનો ત્યાગ કરી પાત્ર પોતાના જ ઉદ્ધાર માટે મથતા સાધુ જેટલું જ કેમ છે તે સમજાવે છે.
  • ગુરૂ ગીતા, જે સ્કંદ પુરાણમાં છે. અહીં શિવ તેમનાં સહધર્મચારિણી શક્તિના પ્રશ્નના ઉત્તરમાં આધ્યાત્મિક વિકાસ કરનારનો અર્થ સમજાવે છે.
  • ગણેશ ગીતા, જે ગણેશ પુરાણનો ભાગ છે. અહીં ગજાનનનાં સ્વરૂપમાં ગણેશ રાજા વરેણ્યને વિશ્વનું સત્ય સમજાવે છે.
  • અવધુત ગીતા એ તાંત્રિકોના સર્વ પ્રથમ ગુરૂ એવા ભિક્ષુક દત્તાત્રેયનું વાસ્તવિકતાની ખૂબીઓનું ગાન છે.
  • અષ્ટાવક્ર ગીતા એ ઋષિ અષ્ટાવક્રની, રાજા જનકના સવાલના ઉત્તઅરમાં આત્માની લાક્ષણિકતાઓની ખોજની કથા છે.
  • રામ ગીતા, જેમાં રામ સીતાને વનમાં છૉડીને મહેલમાં પાછા ફરેલા વ્યથિત લક્ષ્મણને સાંત્વના આપે છે.
clip_image001 'મીડ ડે'માં સપ્ટેમ્બર ૧૫, ૨૦૧૩ના રોજ પ્રકાશીત થયેલ
  • અસલ અંગ્રેજી લેખ, Many Gitas લેખકની વૅબસાઇટ, દેવદત્ત.કૉમ,પર ફેબ્રુઆરી ૧, ૨૦૧૪ના રોજ Indian MythologyMahabharataMyth TheoryRamayana ટૅગ હેઠળ પ્રસિધ્ધ થયેલ છે.
  • અનુવાદકઃ અશોક વૈષ્ણવ, અમદાવાદ ǁ નવેમ્બર ૧૨, ૨૦૧૪


બુધવાર, 5 નવેમ્બર, 2014

ગુણવત્તા-સંસ્કૃતિ- ૫ || ગ્રાહકો તો ગુણવત્તામાં આપણાં ભાગીદાર છે

## ઉત્કૃષ્ટ ગાહકો શોધી કાઢતાં અને ટકાવી રાખતાં રહીએ, કેમ કે આપણી પ્રક્રિયાઓની ઉત્કૃષ્ટતા()નું તેઓ ચાલક બળ છે. 
imageજે ટીમ પ્રક્રિયાની અવગણના કરતી હશે તેની સાથે પ્રક્રિયાભિમુખ ગ્રાહક કદી પણ કામ કરવાનું પસંદ નહીં કરે. પ્રક્રિયાભિમુખ ગ્રાહકો અને પ્રક્રિયાભિમુખ કંપનીઓ વચ્ચેનું સંરેખણ બહુ જ સ્વાભાવિક તંતુથી બની જતું હોય છે. જ્યારે આ સંરેખણ એક મજબૂત જોડાણ બને છે, ત્યારે પ્રક્રિયા સુધારણા સફરમાં ગ્રાહક જ, આપણો સહુથી સબળ સાથી બની રહે છે.

મેં એવી કેટલીય પરિયોજનાઓ જોઇ છે જેમાં ગ્રાહક, ખુદ, અભિનવ, છતાં બહુ જ સરળ, પ્રક્રિયા ઘટકો સાથે આપણો પરિચય કરાવે છે, જે આગળ જતાં સંસ્થાની સંસ્કૃતિનું એક મહત્વનું અંગ બની રહે છે. ગ્રાહકની ઉત્કૃષ્ટતા સંસ્થાની ગુણવત્તા સંસ્કૃતિ પર ક્યાંક ને ક્યાંક તો જબરદસ્ત અસર કરે જ છે. જતે દહાડે, સંસ્થા પોતે જ, (કમ સે કમ) એ બાબતે તો ગ્રાહક જેટલી જ (અને જો સંસ્થાનું નેતૃત્વ દીર્ઘ દૃષ્ટિમય, સકારાત્મક પરિવર્તનાભુમુખ મનોભાવ ધરાવતું હોય તો કદાચ ગ્રાહકથી કંઇક અંશે વધારે પણ) પ્રભાવશાળી પણ બની જઇને ગુણવત્તા સુધારનું સુચક્ર પણ વહેતું મૂકી શકે છે.

મોટા ભાગે કંપનીઓ તેમની સફર નાના કે મધ્ય સ્તરના ગ્રાહકો સાથે કામની શરૂઆત કરીને કરતી હોય છે. જ્યારે તેઓ સીડીનાં ઊંચાં પગથીયાં પર પહોંચવા લાગે છે, ત્યારે મોટાં ગજાંનાં ગ્રાહકો સાથે કામ કરવાની ઇચ્છાઓ સળવળવા માંડે છે. મોટાં ગજાંના ગ્રાહકો, મોટે ભાગે, પ્રક્રિયાની પરિપક્વતાની એક ચોક્કસ કક્ષાની અપેક્ષા રાખતાં હોય છે. એટલે મોટાં ગજાંનાં ગ્રાહક સાથે સંબંધ બાંધવાના પ્રયત્નોને કારણે કંપનીઓમાં પણ પ્રક્રિયા સુધારણાને પ્રાધાન્ય મળવા લાગશે, પછી, શરૂઆતમાં ભલે તે વેંચાણમાટેની અનુપાલન શરતોની પૂર્તતા સુધી જ મર્યાદીત કેમ ન હોય !
  •  પ્રક્રિયાઓને કારણે મોટાં ગજાંના / વધારે પરિપક્વ ગ્રાહકો મેળવી શકાય (વેંચાણ કાર્યક્ષમતા)
  • પ્રક્રિયાઓની મદદથી એ ગ્રાહકો સાથે તેઓ જે રીતે ઇચ્છે તે મુજબ તેમની સાથે કામ કરી શકાય (કામગીરી સંચાલનની કાર્યક્ષમતા)
                                                                                              એટલું તો થવું મહત્વનું બની રહે.

આ બંને પ્રવૃત્તિઓ જ્યારે સાતત્યપૂર્ણ રીતે થવા લાગે, ત્યારે પ્રક્રિયા પરિપક્વ બની ચૂકી છે અને સંસ્થાની સંસ્કૃતિમાં વણાઇ ચૂકી છે તેમ કહી શકાય.

પ્રક્રિયામાં સતત સુધારણાનું હાર્દ ગ્રાહકના, ઔપચારીક તેમ જ બીનઔપચારીક, પ્રતિભાવ મેળવતા રહેવું તે છે. ગ્રાહકના પ્રતિભાવનો મુખ્ય હેતુ અસરકારક પ્રક્રિયાઓને શોધી અને તેને તેમને હજૂ વધારે સઘન બનવવાનો, તેમ જ જે પ્રક્રિયાઓ જરૂરીયાત પ્રમાણે અસરકારક નથી તેમને સુધારવાનો છે. ગ્રાહક-અભિમુખ સંસ્થાઓમાં ગ્રાહકોના પ્રતિભાવને બહુ જ ગંભીરતાપૂર્વક જોવામાં આવે છે.

ઉત્કૃષ્ટ ગ્રાહકોને ખોળતાં રહેવું અને ટાકાવી રાખવું તે પ્રક્રિયાની ઉત્કૃષ્ટતાને હંમેશાં અગ્રેસર રાખવા માટે, તેમ જ બજારમાં નોંધપાત્ર સ્પર્ધાત્મક સરસાઇમાટે કરીને જરૂરી એવું અલાયદું સ્થાન બનાવી રાખવા માટે બહુ જ મહત્વની વ્યૂહરચના છે.

તમારી સંસ્થામાંની પ્રક્રિયાઓની સુધારણામાં ગ્રાહકોના ફાળાનો મહત્તમ ફાયદો તમે શી રીતે ઊઠાવો છો ?

v અસલ અંગ્રેજી લેખ, Quality #5: Customers are your “Quality Partners” પરથી વેબ ગુર્જરીના "ગુણવત્તા સંસ્કૃતિ" પેટા વિભાગ પર ૧૬ મે,૨૦૧૪ના રોજ પ્રકાશીત થયેલ અનુવાદ
  • અનુવાદકઃ અશોક વૈષ્ણવ, અમદાવાદ