મંગળવાર, 26 ઑગસ્ટ, 2014

નિયમન ક્ષેત્રનું વિસ્તરણ અને ગ્રાહકની નિર્ણય ક્ષમતાપરનો પ્રભાવ - કેટલાક યાદચ્છિક વિચારો - કૌશલ માંકડ

નિયમન ક્ષેત્રનું વિસ્તરણ અને ગ્રાહકની નિર્ણય ક્ષમતાપરનો પ્રભાવ

ગાહકોની પસંદ-નાપસંદ, કે જે પર્યાવરણમાં આપણે કામ કરી રહ્યાં છીએ કે એવી કોઈ પણ દિશામાં જોઈશું, તો બહુ જ સ્પષ્ટ જણાશે કે આપણે ઝડપી પરિવર્તનના યુગમાં જીવી રહ્યાં છીએ. તે ઉપરાંત, બજારમાં વધતી જતી હરીફાઈની તીવ્રતા જેવા મુદ્દાઓને કારણે કોઈપણ ક્ષેત્રમાં કામગીરી કરવાનું વધારે ને વધારે જટિલ બનતું જણાઈ રહ્યું છે. આવામાં સફળતાથી પાર ઉતરવા માટે પરિવર્તનનાં અસ્તિત્વનો સ્વીકાર કરવો રહ્યો અને પરિવર્તનની સાથે કામ પાડવા માટેના નવા નવા માર્ગ ખોળતાં રહેવું જરૂરી બની ગયું છે.

ઝડપથી બદલતા જતા સમયમાં, બીજી કોઈ પણ ક્ષમતા કરતાં સંસ્થાની ગ્રાહક અભિમુખતાને કેન્દ્રમાં વણેલી રાખવાની ક્ષમતા વધારે મહત્ત્વની બની રહી છે.

ગ્રાહક સાથેના સીધા કે આડકતરા વ્યવહારો અને તેના પરથી ફલિત થતા ગ્રાહકના અનુભવો પર એક પલક એકાગ્રતા વડે સંસ્થાનાં (કે તેનાં ઉત્પાદનો કે સેવાઓનાં) બ્રાંડ મૂલ્યમાં એક નવું જ પરિમાણ ઉમેરાઈ શકે છે, જે ગ્રાહકનો વિશ્વાસ સંપન્ન કરવામાં મહત્ત્વનો ફાળો ભજવી શકે છે. ગાહક સાથેના અતૂટ સંબંધનાં રાસાયણિક સમીકરણો અહીં જ ઘડાય છે.

ગ્રાહકને માથે દંડો ફટકારીને તેને પોતાની બોડમાં ખેંચી લાવવાના દિવસો વીતી ગયા. ગ્રાહકને આકર્ષિત કરવાં એ બહુ નાજુક કામ છે. મારી પોતાની અંગત માન્યતા મુજબ તો જ્યાંજ્યાં શક્ય હોય, ત્યાંત્યાં પોતાનાં ગ્રાહકો સાથે અંગત સંબંધો કેળવીને, તર્ક અને લાગણીને એક તાંતણે જોડતા એકરાગના પુલ બાંધવા જોઈએ. આમ કરવાથી સ્વૈચ્છિક અનુસરણનું પ્રભાવક્ષેત્ર ઊભું કરી શકાય છે, જે નવાં ગ્રાહકોને આકર્ષવા અને હાલનાં ગ્રાહકોને ટકાવી રાખવા માટે બહુ જ અમર્યાદ સ્પર્ધાત્મક સરસાઈ ઊભી કરી આપી શકે છે. કોઈપણ સફળ સંસ્થાને લાંબા ગાળાના વિકાસ માટે નિષ્ઠાવાન 'ગ્રાહક' વિના નથી ચાલવાનું.

ગ્રાહકો સાથે માત્ર ખપ પૂરતા ઔપચારિક ધંધાદારી સંબંધને બદલે વ્યક્તિગત સંબંધો કેળવવાથી વધારે સારી રીતે, કામ કરી શકાય છે.

આ સાથે આપણે હવે 'નિયમનની સ્થિતિ'ના નિયમ વિષે તૈયાર થઈ ચૂક્યાં છીએ. સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો 'નિયમનની સ્થિતિ' એટલે ગ્રાહકની નિર્ણય લેવાની ક્ષમતા પર જે કંઈ અંશે પ્રભાવ પાડી શકાય તે સ્થિતિ. આજે ગળાંકાપ ભાવોથી જ્યારે આપણાં ગ્રાહકોને લલચાવી જનાર પ્રતિસ્પર્ધકોની ફોજો બંદૂકો તાણીને ઊભી છે, ત્યારે આપણી 'નિયમનની 'સ્થિતિ' જેટલી વધારે શક્ય હોય તેટલી વધારે પ્રભાવશાળી બની રહે તે બહુ જ મહત્ત્વનું બની રહે છે.

'નિયમનની સ્થિતિ'ને વધારે પ્રતિભાશાળી અને વધારે પ્રસાર પામેલી રાખવા માટે ગ્રાહક સાથે નિયમિતપણે અર્થપૂર્ણ, સંવાદ / સંપર્ક બની રહેવો જોઈએ. ગ્રાહકને ખુશ રાખવાનાં છે, જરૂર પડ્યે ઉત્પાદન કે સેવાઓનાં વેંચાણની આપણી સ્વાભાવિક ક્ષમતાની ઉપર જઈને પણ તેને રસ પડે એવા કોઈ પણ વિષય વિષે તેની સાથે સંવાદ સાધીને તેને મનાવી, પંપાળી રાખવાનાં છે. આમાં બૌદ્ધિક નિયમપ્રતિબદ્ધતા પણ બહુ જ માત્રામાં જોઈશે.

સંશોધનોથી એટલું તો પ્રતિપાદિત થયું જ છે કે વેચાણ કરવામાં ભાવ બહુ મહત્ત્વનું ઘટક છે - વેચાણકારની મીઠીમીઠી, ડાહીડાહી વાતોથી આકર્ષાવાને કારણે તો કોઈ ગ્રાહક (સામાન્યતઃ) કંઈ ખરીદી કરી પાડે તેમ તો ન જ મનાય ને ! હા, વેચાણકાર પસંદ પડે તેમ હોય તે તો નિર્વિવાદ છે તે પણ સ્વીકારીએ. તે માટે નાનીનાની નમ્ર રજૂઆતો, સુસંસ્કૃત હાવભાવ અને સુઘડ દેખાવ જેવાં આપણાં અન્ય કૌશલ્યો પર પણ એટલું જ ધ્યાન આપવું પડશે. તમારાં વેચાણની આવડત કે અનુભવ કે પછી ગ્રાહકની જરૂરિયાતના સંદર્ભમાં ઉત્પાદન કે સેવાઓ વિષે જ્ઞાનની સાથેસાથે આ અન્ય કૌશલ્યો બહુ જ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

કોઈ પણ સક્ષમ વેચાણ વ્યાવસાયિકને કમસે કમ એક 'કૉલ' કર્યા સિવાય ઊંઘ જ ન આવે તે તો બહુ જાણીતી વાત છે [આને તમારી ટેવોને કે કામ કરવાની રીતને સ્ફૂર્તિલી રાખવાલાયક એક છૂપો સાંકેતિક ઈશારો ગણશો તો ફાયદો જ ફાયદો છે !] એક દિવસ તેનાથી મોઢું ફેરવી લેવાથી, બીજે દિવસે તે પણ તમારી સામે નજર ચોરાવશે; પણ જો આજે તેને વધાવી લઈશું, તો એક સફળ વેચાણ વ્યાવસાયિક થવામાં તે પણ બહુ મહત્ત્વનું યોગદાન આપતું રહેશે.

ગ્રાહકસંપર્ક અને ગાહકસેવાઓ વિષેના આ તો કેટલાક યાદચ્છિક વિચારો મેં અહીં રજૂ કર્યા છે.

ગ્રાહકની નિર્ણયશક્તિ પર અર્થપૂર્ણ સંપર્ક અને સંવાદની મદદથી કેટલી હદે અને શી રીતે અસર કરી શકાય તે વિષે આપ સહુના પ્રતિસાદની અપેક્ષા સહ....

ગુરુવાર, 24 જુલાઈ, 2014

સર્વોચ્ચ ન્યાયાલયની ‘મનુ સ્મૃતિ’ - દેવદત્ત પટ્ટનાઇક



પુરાણોના કહેવા મુજબ મનુ ,માનસ (કલ્પનાશક્તિ) ધરાવતાં મનુષ્ય, માનવોના સહુ પ્રથમ નેતા હતા. દરેક યુગમાં એક મનુ પેદા થાય છે જે મનુષ્ય સમાજ માટેના સમયોચિત નીતિ નિયમો - મનુ સ્મૃતિ- લખે છે.સહુથી પહેલા મનુ સ્મૃતિ ગ્રંથમાં વર્ણ વ્યવસ્થા પ્રસ્થાપિત થઇ અને અસ્પૃશ્યતાને માન્યતા અપાઇ, સ્ત્રીને પુરુષથી ઉતરતા દરજ્જાની ગણવામાં આવી. બહુ જ સાચી રીતે, આપણે તેનો અસ્વીકાર કર્યો.
આપણું સંવિધાન - હાલનો મનુ સ્મૃતિ ગ્રંથ - સમલૈંગિકતાને નથી માનતું. કમ સે કમ સર્વોચ્ચ અદાલતનો IPC ૩૭૭ અંગેનો તાજેતરનો ચુકાદો, શબ્દાર્થમાં નહીં તો, તાત્વિક પણે તો એમ કહેતો જણાય છે.
પ્રક્રિયાગત એમ કહી શકાય કે શિખંડી સમલૈંગિક નથી. જો કે વ્યાસનાં સંસ્કૃત મહાભારતમાં તેને સ્ત્રી તરીકે જન્મેલ,પુરુષ તરીકે ઉછરેલ વર્ણવાયેલ છે, જેને એક પત્ની પણ હતી જે એ સંબંધથી થયેલ ઘૃણા ને કારણે તેનાથી અલગ થઇ જાય છે. આ બધાં કારણો સર શિખંડીને સ્થુળકર્ણ નામક યક્ષ પાસેથી નર જનેન્દ્રિયો મેળવવાની ફરજ પડે છે.
શિખંડીને સ્ત્રી સમજવી કે પુરુષ ? શિખંડીનાં સાથીદાર સાથેની શારીરીક નીકટતાને સમલૈંગિક ગણીશું કે વિજાતિયલૈંગિક ગણીશું? સામાન્યપણે સ્વીકૃત ન હોય એવા કોઇ પણ જાતિય સંબંધોને ફોજદારી કાયદાને રૂએ અપરાધી ઠેરવતા સર્વોચ્ચ દાલતના આ ચુકાદા મુજબ તો શિખંડીનું અસ્તિત્વ જ અમાન્ય બની રહેત.
મહાભારતમાં ભિષ્મ આ અ-પુરુષ સામે પોતાનાં બાણની પણછ ખેંચવા તૈયાર નથી થતા. પણ શિખંડી કૃષ્ણના રથ પર અર્જૂનની ઢાલ બનીને સવાર થાય છે. કૃષ્ણના આશીર્વાદ અને શીખંડીની મદદથી અર્જુન મહાપરાક્રમી યોધ્ધા ભિષ્મને બાણોના વરસાદથી ધેરી લે છે.
બાણશય્યા પરથી ભિષ્મ પાંડવોને પોતાની પત્નીમાટેનું જાદુઇ પીણું પી જવાને કારણે અકસ્માત ગર્ભધારણ કરતા યુવાનશ્વ અને સ્ત્રી અને જેને તેનાં બાળકો 'મા' અને 'બાપ' એમ બંને તરીકે સંબોધતાં હતાં એવા પુરુષ એમ બંને તરીકે જીવન વ્યતિત કરતા ભાંગાશ્વનની કથા કહે છે. આ વિચિત્ર જણાતી કથાઓ દ્વારા પંડવોને હવે પછીના શાસ્ક તરીકે જરૂરી એવા પાઠ તેઓ ભણાવે છે.
કોણાર્ક, કાંચીપુરમ કે થિરૂવનન્તપુરમ જેવાં અનેક હિંદુ પારંપારિક મંદિ રોમાં જોવા મળતી શિલ્પ કળામાં નિર્વસ્ત્રીકરણની જુદી જુદી ભંગિઓમાં સ્ત્રીઓને એકબીજાં સાથે ઉત્કટ બાહુપાશમાં દર્શાવાયેલ છે. આને કાલ્પનિક પ્રેમ કે  સમલૈંગિક માદા પ્રેમ ગણવો કે પુરુષને કામોત્તેજક કરવાની પ્રયુકિત ગણવી ? 
રાજસ્થાનનાં નાથદ્વારામાં કૃષ્ણના ઘણા પોશાકો પૈકી સ્ત્રી-વેશ પણ છે, જે કૃષ્ણ તેમની માતા કે પ્રેયસી રાધા કે પોતાનાં મોહિની સ્વરૂપની યાદમાં પહેરે છે. મથુરામાં શિવ ગોપેશ્વર છે. શિવલિંગ પરનાં આવરણ કૃષ્ણ સાથે રાસલીલામાં ભાગ લેવા માટેનાં નારી શૃંગાર સાધનોથી આછાદીત છે. આ બધાં કદાચ નાન્યતર જાતિની વાસ્તવિકતાના પ્રેમાળ સ્વીકાર હશે.
તેમનાં લખાણોમાં જ્ઞાનેશ્વર અને તુકારામ મોટા ભાગનાં મહારાષ્ટ્રીયનોમાટે જે કૃષ્ણ વિઠ્ઠલ છે તેમને વિઠ્ઠતાઇ -વિઠ્ઠલ મા - તરીકે જ ઉદ્દેશતા જોવા મળે છે; ઇશ્વર પિતા કે માતા નથી પણ પ્રેમ અને ભક્તિમાં લિંગભેદનો પરિત્યાગ કરી દેવાય છે. આ પ્રકારના ઉત્ક્રામી વિચારો રોમાંચક અને જાતીય પ્રેમ સુધી તો લંબાવી જ શકાય છે. ભગવાનને  પુરુષ સ્વરૂપે જોતા અનેક ભક્તો પોતાની ભક્તિનાં વર્ણનોમાં પોતાને તેમની પ્રેમિકા સમજતા હોય તેવું નિરૂપણ કરતા જોવા મળે  છે. આ બધાં માત્ર રૂપકો છે કે પછી નિયમભંગ કરતી ઇચ્છાઓની સ્વીકૃતિ ? વળી આ અધું જ માત્ર ભક્તિ પૂરતું જ મર્યાદીત છે ? તેને આપણે આજના આધુનિક સમાજના કાયદાઓમાં જાતિને અતિક્રમી ભાવનાઓને સમજવા ભણી લંબાવીને, સહમતિથી પુખ્ત વ્યક્તિઓનાં ખાનગીમાંના સમલૈંગિક પ્રેમને સ્વીકૃતિ આપી શકીશું ?
મનની વિચારશક્તિના પ્રસારને શા માટે અવરોધવો જોઇએ ? ઉપનિષદોમાં ઈશ્વરને બ્રહ્મ માનવામાં આવેલ છે, જેને માનસ (મન)ની બ્રહ (વિકસવાની)થવાની શક્તિ તરફનો નિર્દેશ ગણી શકાય. પણ આપણે તો બ્રહ્મને અનુસરતા બાહ્મણ બની, જ્યાં છીએ ત્યાં એડી ખોડી વિકસ્યા વગર ગુડાઇ રહેવાનું પસંદ કરતાં જણાવા ઉપરાંત જૈ સે થેનાં બંધિયારપણાં કે પીછેહઠના અબાધિત હક્ક માટે દલીલોમાં ઉતરી જઇએ છીએ.
આઠમી સદીના તમિળ કવિ નામ્માલવર કહે છે કે :
આપણે અહીં અને, આ કે પેલો     
અને બીજો વચ્ચેનો
તેમ જ પેલી કે આ     
અને વચ્ચેની બીજી, જે કોઇ પણ હોય
એ બધાં જ, તે ત્યહીં ઊભો છે.
આ કાવ્ય સમગ્ર માનવજાતિઓને આવરી લે છે.વર્તમાન સર્વોચ્ચ અદાલતથી કેટલી અલગ વિભાવના?
*       ટાઈમ્સ ઑફ ઈન્ડિયાની 'સ્પીકીંગ ટ્રી' પૂર્તિમાં ઑગસ્ટ ૧૨, ૨૦૧૩ના રોજ પ્રકાશીત થયેલ
v  અસલ અંગ્રેજી લેખ, The Supreme Court’s Manu Smriti, લેખકની વૅબસાઇટ, દેવદત્ત.કૉમ,પર ડીસેમ્બર ૧૨, ૨૦૧૩ના રોજ BlogIndian MythologyModern Mythmaking ટૅગ હેઠળ પ્રસિધ્ધ થયેલ છે.
  • અનુવાદકઃ અશોક વૈષ્ણવ, અમદાવાદ ǁ જુલાઇ ૨૪, ૨૦૧૪

શનિવાર, 19 જુલાઈ, 2014

રાજેશ સેટ્ટી કૃત શ્રેણી -‘વિશિષ્ઠ બનીએ’ - સંપુટ ચોથો - ગુચ્છ ૮



| એપ્રિલ ૨૦, ૨૦૦૮ના રોજ પ્રકાશીત થયેલ
ગઇકાલે મારે એક પરિષદમાં મારે  'નેટવર્કીંગ' વિષય પર બોલવાનું  હતું .
અનૌપચારીક મિલન સમયે ઘણાં લોકો આવીને મને મળ્યાં, અને પોતાનાં કાર્ડની મારી સાથે આપ-લે કરી. તે પૈકી ત્રણ જણાંએ તો પોતાનાં કાર્ડ ભારે ઉતાવળમાં પકડાવ્યાં, પોતે શું કરે છે તે સમજાવ્યું-ન સમજાવ્યું કર્યું, અને પછી ત્યાંથી બીજાંઓને કાર્ડ આપવા નાસી છૂટ્યાં. હું કોણ છું કે મને તેમની સાથે કાર્ડની આપ-લે કરવામાં રસ છે કે કેમ તેમાં તેમને જરા સરખો પણ રસ જણાતો નહોતો.
સામેની વ્યક્તિને રસ છે કે નહિં, તે સાંભળે છે કે ધ્યાન આપે છે કે નહિ તેની પરવા કર્યા વગર પોતાની જાતને ધરી દેવી તેને આપણે "માથે પડતા જવું" કહીશું.
બહુ જ કામનાં 'નેટવર્ક'માં પોતે ભળી રહ્યાં છે તેવું માનતાં લોકો, હકીકતે આ 'માથે પડવાની" કળામાં પરોવાઇ રહેલાં હોય છે. આપણે પણ જો તે જમાતનાં સભ્ય હોઈએ, તો નુકસાન બે બાજૂએથી છે - 'નેટવર્ક'નો ખરો લાભ તો મળતો ન હોય અને તે ઉપરાંત સામેવાળી વ્યક્તિને લાગે કે આ 'માથે પડુ'ને તો કંઈ બહુ ગંભીરતાપૂરવક લેવાય નહીં.


આપણે કેટલાં કાર્ડની આપ-લે કરી તેની ગણત્રી માંડવામાં નેટવર્કીંગનું કોષ્ટક નથી, પણ છે સામેની વ્યક્તિના મનમાં 'છે તો ભવિષ્યમાં કામની વ્યક્તિ' તેવી છાપ ઊભી કરવામાં છે.



આવો, માથે પડવાનું બંધ કરી નેટવર્કીંગ શરૂ કરીએ !
| જૂન ૧૧, ૨૦૦૮ના રોજ પ્રકાશીત થયેલ 
કોઇના માટે પણ પોતાની વિશિષ્ટતા સિધ્ધ કરવી એ સહેલું નથી, કે નથી એ એક વાર કર્યું એટલે બસ કક્ષાનું કામ.આપણાં ખાસ કૌશલ્યને કારણે જો આપણે વિશિષ્ટ હોઇએ, અને જો તે કૌશલ્યની માંગ હોય, તો બીજાં પણ તરત જ તમારી સાથે આવી પહોંચશે, અને એમ કરતાં કરતાં એ વિશિષ્ટતા ભાજી-મૂળા બની રહેશે. જો તમારી વિશિષ્ટતા કોઇ પુસ્તક લખવામાં છે, અને એ પુસ્તકનાં વસ્તુની વાહ વાહ થતી હશે તો બીજાં પણ એ જ વિષય પર પુસ્તકોની હારમાળા લગાવી દેશે.
વિશિષ્ટ બનવું એ જીવનભરની પરિયોજના છે, જેમાં સફળતાનાં માપદંડનાં પગથિયાં ઊંચે જ ચડતાં રહે છે. આ એક એવી હકીકત છે જેને સ્વીકારે જ છૂટકો છે.
આપણે જે કંઇ રજૂ કરી રહ્યાં છીએ એ જો બહુ જ આગવું હશે તો દુનિયાને તેની જાણ નહીં હોય. અને જો આપણે જે રજૂ કરી રહ્યાં છીએ તે આગવું નહીં હોય તો ગળાંકાપ સ્પર્ધા આપણને ફેંકી દેશે. પણ આપણી વાત જો બહુ આગવી છે, અને દુનિયાને તેની ખાસ જાણ નથી, તો આપણે જે કંઇ રજૂ કરી રહ્યાં છીએ તેની ક્યાં જરૂરિયાત છે તેની જાણકારીનો પ્રસાર કરવાની જવાબદારી પણ આપણી જ છે.
બીજા શબ્દોમાં  આપણું પડઘમ આપણે જ જોરશોરથી વગાડવું પડશે, અને તે સાથે સાથે આપણા દાવા સિધ્ધ કરવા આપણે પૂરેપૂરાં સજ્જ છીએ તે પણ ગાઇ વગાડીને જણાવવું પડશે. એ તો થયું પહેલું પગલું. તેની સાથે સાથે, એવી પ્રવૃત્તિઓ પણ કરતાં રહેવું જોઇએ જેના થકી લાગતાં વળગતાં લોકોને ખબર પડતી રહે કે આપણા દાવાઓને સાંભળવામાં તેમને ફાયદો છે.
ગઇ કાલે હું નોર્થ કેરોલીના ગયો હતો. ત્યાંથી પાછા ફરતાં મારા હાથમાં એરલાઇનનું સામયિક હાથ ચડ્યું.ચાર્લૉટ્ટ-ડગ્લાસ આંતરરાષ્ટ્રીય વિમાનમથકની, ઘણી જાહેરાતોમાંથી એક જાહેરાત નજરે ચડી જેમાં વ્યાપાર કાર પાર્ક વેલૅ સેવા અને ફુટપાથની બાજુમાં કાર પાર્ક કરવાની સેવાની વાત કરવામાં આવી છે. મારા ધ્યાન મુજબ અન્ય વિમાનમથકો પર આવી સેવાઓ ઉપલબ્ધ નથી.ચાર્લૉટ્ટ-ડગ્લાસ એ જાણે છે અને આપણને આવી સેવાઓ તેમનાં વિમાનમથક પર ઉપલબ્ધ છે તેની જાણ કરાવવા માગે છે, એટલે જેવી જરૂર પડે, જેથી એ વિમાની મથકે આવતાં જતાં કોઇ પણ ઉતારૂને આ સેવાઓ વાપરવાનું યાદ રહે.
આ તો બહુ સરળ ઉદાહરણ છે. આ વાતને આ એક સવાલથી આગળ ધપાવી શકાય :
મારે જે કંઇ રજૂ કરવું છે તેની જરૂરિયાતની જાણકારી વધતી રહે એ માટે મારે શું શું કરતાં રહેવું જોઇએ ?

| જૂન ૨૧, ૨૦૦૮ના રોજ પ્રકાશીત થયેલ 
શોખ ખાતર ભીંત ચિત્રો કરવાં હોય તો બહુ આવડત ના હોય તો પણ કદાચ ચાલી જાય. જો કે આ ક્ષેત્રમાં પણ વ્યાવસાયિક કલાકારો છે જ. આપણે એવાં ૧% કલાકારોની વાત અહીં નથી કરતાં. પણ બાકીનાં ૯૯% લોકો જે ભીંત ચિત્રો દોરે છે બધાં જ ઉમદા નથી હોતાં.
સવાલ એ  છે કે આપણે પણ એ ભીંત ચિત્રના લપેડા કરવાને રવાડે ચડ્યાં છીએ ?


ચિત્ર સૌજન્ય : સીન હૉકી (ફ્લિક્ર પરથી)

કોઇ બ્લૉગ પરની ચર્ચામાં અસંબધ્ધ ટિપ્પણીઓ ઠપકારતાં રહેવું એ ભીંતચિત્રોના લપેડા કરવા બરાબર છે.
એમેઝોન પર પુસ્તકની સમીક્ષામાં કંઇ પણ અર્થપૂર્ણ ચર્ચા  ન કરવી એ ભીંત ચિત્રોના લપેડા કરવા બરાબર છે.
કોઇ પણ ચર્ચામાં જોડાયા પછી બેમતલબની  વાતો કર્યે રાખવી  કે બીજાં લોકો સાથે અકારણ ઝઘડ્યા કરવું એ ભીંત ચિત્રોના લપેડા કરવા બરાબર છે.
જેમ ભીંત ચિત્રોના લપેડા કરનાર લોકો મકાનોને નુકસાન પહોંચાડે છે, તેમ  ચર્ચામાં અકારણ ઘોંઘાટનાર લોકો તે વેબ કે બ્લૉગ કે કંપની સમુદાયને પણ નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
| જુલાઇ ૧૧, ૨૦૦૮ના રોજ પ્રકાશીત થયેલ 
થોડે ઘણે અંશે સફળ થયેલ કોઇ પણ  વ્યક્તિની કારકીર્દીમાં ઉતાર ચડાવના વાળાઢાળા તો જોવા મળશે જ. પ્રચાર માધ્યમો કે બહારની દુનિયા ભલે કદાચ સફળતાનાં જ ગુણગાન ગાય, પણ એ વ્યક્તિને તો પોતાની કારકીર્દીના હિંડોળાના ઉપર, નીચે, નીચે, ઉપરના  ઉતાર ચડાવની તો ખબર હોય જ છે.
આવા કોઇપણ નમૂનારૂપ આલેખમાં આધાર રેખાની આસપાસ આવા ઉપર નીચે જતા ઉછાળાઓ જોવા મળશે.
પરંતુ, એ આધારરેખામાં આપણને અનુકૂળ પડે તે રીતે સભાનતાપૂર્વક ફેરફાર કરતા રહેવાથી બહુ મોટો ફરક પાડી શકાય છે. સીધી ભાષામાં કહીએ તો પોતાના વિકાસમાં અપ્રમાણસરનું રોકાણ કરવાથી લાંબે ગાળે ધાર્યો ફેર પાડી શકાય છે. દરેક વ્યક્તિ માટે આધારરેખામાં આ પ્રમાણે અપ્રમાણસર ફરક પાડી શકનારાં પરિબળો અલગ અલગ હોઇ શકે છે. મારા માનવા મુજબ, મારા માટે એ પરિબળો છે:
* પ્રબળ અંગત છાપ
* સઘન લાંબા-ગાળાના સંબંધો
* ઊંચા સ્તરની વિચારસરણી
* પ્રભાવશાળી માર્ગદર્શકો અને શિક્ષકો સુધીની પહોંચ
* સતત શીખતાં રહેવાનો અભિગમ
* મજબૂત આધ્યાત્મિક પાયો
મારી વ્યાખ્યામાં આધારરેખા એ એવો પ્રભાવક પાયો છે જેના વડે વ્યક્તિ પ્રવર્તમાન સંજોગોમાં બહારની દુનિયામાં મૂલ્યવાન યોગદાન કરી શકે. સાલોસાલ જેમ જેમ વ્યક્તિની ક્ષમતામાં વધારો થતો જાય તેમ તેમ આધારરેખા પણ ઊંચીને ઊંચી ક્ક્ષાએ લઇ જતાં રહેવું જોઇએ. અનુભવ વધે તેમ આધાર રેખા પણ ઊંચે તો જવી જ જોઇએ. સામાન્યપણે એક વર્ષના અનુભવવાળી વ્યક્તિ જે કરી શકે તેના કરતાં બે વર્ષના અનુભવવાળી વ્યક્તિ કંઇક તો વધારે જ કરી શકે. નીચે આપેલા આલેખમાં કોઇ પણ લાક્ષણિક વ્યક્તિની આધાર રેખામાં થતો 'સામાન્ય બદલાવ' ગણત્રીમાં લીધેલ છે. એટલે કે વર્ષો વર્ષ આપણી ક્ષમતામાં જે સુધારો કરવાનો જ છે તે કરતા રહેવાથી અધારરેખામાં કોઇ ફરક નથી પડતો. આસપાસની દુનિયા આપણે એટલું તો કરીશું જ એમ માને જ છે - એટલે કોઇ ખાસ નોંધ નથી લેવાતી.
મારા માટે જે કોઇ અંગતપણે ખાસ છે તે બધાંમાં હું મારો સમય, શકતિ, નાણાં કે બીજાં જરૂરી સંસાધનો અપ્રમાણસર રોકવાનું પસંદ કરીશ.
 આધાર રેખા જેમ જેમ ખસતી જશે તેમ સફળતા કે નિષ્ફળતાના ચડાવ ઉતાર બહુ મહત્વના નહીં રહે કારણ કે તે તો હવે આપણી આગવી, નવી, આધાર રેખાના સંદર્ભમાં હશે.
લાંબા ગાળાના રોકાણ અને વિકાસની સુનિયોજિત દૃષ્ટિથી જે કંઇ કરવામાં આવશે તે ટુંકા-ગાળાના અને ચલતા-ફરતા અભિગમથી કરવામાં આવ્યું હશે તેના કરતાં તો ઘણું જ લાભદાયી નીવડશે તે નિર્વિવાદ છે.
| ઑગસ્ટ ૧૨, ૨૦૦૮ના રોજ પ્રકાશીત થયેલ 
મારા શિક્ષક કહેતા કે મનોભાવોને સહુથી ઓછું મહત્વ મળતું રહ્યું છે. હું આ વાત સાથે પૂર્ણતઃ સહમત છું.
 
મોટા ભાગે લોકો ધમાકેદાર મૂડમાં આવવા માટે મોટો પડકાર ઝીલી લેતાં હોય છે. અને પછી જરા સરખી ક્યાં ચૂક થઇ નથી કે તેમનો મૂડ સાતમા પાતાળે જઇ બેઠો નથી !
થોડા સમય પહેલાં મારા એક નજીકના મિત્ર સાથે વાત થતી હતી. તેણે કહ્યું કે તેના એક સહકર્મચારીએ કંઇક ભુલ કરી નાખી એટલે એનો મુડ ઠેકાણે નથી. આ ઘટના દિવસ દરમ્યાન બની હતી, અને અમે તો છેક મોડી સાંજે વાત કરી રહ્યા હતા, એટલે મને ખાત્રી હતી કે એ ભાઇએ આ રેકર્ડ આખો દિવસ એના મનમાં વગાડી હશે, અને સરખો દુઃખી પણ થયો હશે.
ચર્ચા કરતાં કરતાં જ તેને ખયાલ આવી ગયો કે ખરાબ મૂડમાં રહેવાથી કોઇને તસુ ભાર પણ અસર નથી થતી. એમાં પોતાનાં સમય અને શક્તિની બરબાદી છે. આ એ જ સાધનો છે જેને વધારે ઉત્પાદક સ્વરૂપે કામે લગાડી શકાતાં હોય છે.
મારૂં એવું કહેવું નથી કે આપણે સંન્યાસીની જેમ મુડની ભરતીઓટથી અલિપ્ત રહેવું. જે લોકો તાર્કિકપણે વિચારે છે તેઓ પણ સ્વીકારે છે કે સારા મુડનો વિકલ્પ મોટા ભાગે ભારે જ પડે છે.
માન્યું કે  ક્યાંક ગરબડી થઇ ગઇ છે, ખોટું પણ થયું છે. પણ એથી મોઢું ચડાવીને બેસી, પોતાની જાતને વધારે તડપાવવાથી શું વળશે ? કંઇક ખોટું થયાનો ગેરફાયદો તો છે જ, એમાં આપણાં મનની શાંતિ ખોઇને ઉમેરો શા સારુ કરવો ?
મને ખબર છે કે તમારા મનમાં 'કહેવું સહેલું છે, પણ કરવું કપરૂં છે'ચાલી રહ્યું છે. હું પણ ક્યાં ના કહું છું !

શ્રી રાજેશ સેટ્ટી દ્વારા મૂળ અંગ્રેજીમાં લખાયેલ શ્રેણી -‘Distinguish yourself’-ના લેખોનો ગુજરાતીમાં રસાસ્વાદ- સંપુટ ચોથો  - ગુચ્છ // અનુવાદકઃ અશોક વૈષ્ણવ, અમદાવાદ ǁ જુલાઇ ૧૯, ૨૦૧૪